Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane
przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe
mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.
Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,
polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one
tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją
zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek –
występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość
bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek
nowotworowych dzieli się na:
•
specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
•
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,
jak i na powierzchni komórek zdrowych.
W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T.
Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego
jedną z metod:
•
do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)
mRNA kodujący receptor CAR
•
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen
kodujący receptor CAR.
Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu
pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.
wbudowanie DNA
wirusowego w genom
wbudowanie receptora
zmodyfikowany
limfocytu T
CAR w błonę
genetycznie retrowirus
limfocytu T
z genem kodującym
receptor CAR
receptor CAR
limfocyt T
z włączonym
genem kodującym
limfocyt T
receptor CAR
pobrany od
pacjenta
namnożenie CAR-T
CAR-T
i wprowadzenie do
organizmu pacjenta
komórka
nowotworowa
śmierć komórki
nowotworowej
antygen
Na podstawie: National Cancer Institute,
CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com
przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe
mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.
Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,
polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one
tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją
zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek –
występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość
bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek
nowotworowych dzieli się na:
•
specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
•
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,
jak i na powierzchni komórek zdrowych.
W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T.
Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego
jedną z metod:
•
do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)
mRNA kodujący receptor CAR
•
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen
kodujący receptor CAR.
Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu
pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.
wbudowanie DNA
wirusowego w genom
wbudowanie receptora
zmodyfikowany
limfocytu T
CAR w błonę
genetycznie retrowirus
limfocytu T
z genem kodującym
receptor CAR
receptor CAR
limfocyt T
z włączonym
genem kodującym
limfocyt T
receptor CAR
pobrany od
pacjenta
namnożenie CAR-T
CAR-T
i wprowadzenie do
organizmu pacjenta
komórka
nowotworowa
śmierć komórki
nowotworowej
antygen
Na podstawie: National Cancer Institute,
CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
14.1.
Uzasadnij, że w terapii CAR-T nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających
0–1
niespecyficzne antygeny nowotworowe.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Uzasadnij, że w terapii CAR-T nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających
0–1
niespecyficzne antygeny nowotworowe.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź uwzględniająca niszczenie zdrowych komórek organizmu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Zadaniem komórek CAR-T jest niszczenie komórek nowotworowych, przy jednoczesnym
oszczędzaniu prawidłowych komórek organizmu.
•
Nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny
nowotworowe, ponieważ komórki CAR-T powinny rozpoznawać i niszczyć tylko komórki
nowotworowe z odpowiednim antygenem, a nie – zdrowe komórki organizmu.
•
Gdyby tego nie zrobiono, komórki CAR-T działałby tak, że rozpoznawałyby i niszczyłyby
również inne niż nowotworowe komórki w organizmie.
•
Brak wytypowania antygenu charakterystycznego tylko dla danej komórki nowotworowej
powodowałby, że terapia CAR-T przypominałaby chorobę autoimmunizacyjną.
•
Taka terapia prowadziłaby do niszczenia zdrowych komórek.
•
Receptory CAR rozpoznające niespecyficzne antygeny nowotworowe stosuje się wtedy,
kiedy nie można znaleźć na komórkach nowotworowych antygenów specyficznych,
ponieważ taka terapia prowadzi do niszczenia zarówno komórek nowotworowych, jak
i komórek zdrowych.
•
Celem terapii CAR-T są często antygeny (np. CD19, BCMA) występujące nie tylko na
powierzchni komórek nowotworowych, lecz także na powierzchni tej populacji zdrowych
komórek pacjenta, z której wywodzi się nowotwór. Te antygeny są jednak zawsze
dokładnie zdefiniowane, a ich występowanie – ograniczone do tej populacji komórek
gospodarza (np. do limfocytów CD19+), tak aby pozostałe, zdrowe komórki pacjenta nie
stały się celem CAR-T.
1 pkt – poprawna odpowiedź uwzględniająca niszczenie zdrowych komórek organizmu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Zadaniem komórek CAR-T jest niszczenie komórek nowotworowych, przy jednoczesnym
oszczędzaniu prawidłowych komórek organizmu.
•
Nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny
nowotworowe, ponieważ komórki CAR-T powinny rozpoznawać i niszczyć tylko komórki
nowotworowe z odpowiednim antygenem, a nie – zdrowe komórki organizmu.
•
Gdyby tego nie zrobiono, komórki CAR-T działałby tak, że rozpoznawałyby i niszczyłyby
również inne niż nowotworowe komórki w organizmie.
•
Brak wytypowania antygenu charakterystycznego tylko dla danej komórki nowotworowej
powodowałby, że terapia CAR-T przypominałaby chorobę autoimmunizacyjną.
•
Taka terapia prowadziłaby do niszczenia zdrowych komórek.
•
Receptory CAR rozpoznające niespecyficzne antygeny nowotworowe stosuje się wtedy,
kiedy nie można znaleźć na komórkach nowotworowych antygenów specyficznych,
ponieważ taka terapia prowadzi do niszczenia zarówno komórek nowotworowych, jak
i komórek zdrowych.
•
Celem terapii CAR-T są często antygeny (np. CD19, BCMA) występujące nie tylko na
powierzchni komórek nowotworowych, lecz także na powierzchni tej populacji zdrowych
komórek pacjenta, z której wywodzi się nowotwór. Te antygeny są jednak zawsze
dokładnie zdefiniowane, a ich występowanie – ograniczone do tej populacji komórek
gospodarza (np. do limfocytów CD19+), tak aby pozostałe, zdrowe komórki pacjenta nie
stały się celem CAR-T.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.11 | PR:XI.2.2.a | PR:XI.2.2.b | PR:XI.2.2.c | PR:OG.IV.1 | PR:OG.III.2
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | wirusy | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Odporność
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych