Zadanie 14.3 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzonyEgzamin pisemny2 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 14 · maj 2026 · Formuła 2023

Materiał do zadania 14; strona PDF 20
Materiał do zadania 14 · strona PDF 20
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane
przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe
mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.
Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,
polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one
tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją
zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek –
występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość
bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek
nowotworowych dzieli się na:
•
specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
•
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,
jak i na powierzchni komórek zdrowych.
W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T.
Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego
jedną z metod:
•
do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)
mRNA kodujący receptor CAR
•
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen
kodujący receptor CAR.
Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu
pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.
wbudowanie DNA
wirusowego w genom
wbudowanie receptora
zmodyfikowany
limfocytu T
CAR w błonę
genetycznie retrowirus
limfocytu T
z genem kodującym
receptor CAR
receptor CAR
limfocyt T
z włączonym
genem kodującym
limfocyt T
receptor CAR
pobrany od
pacjenta
namnożenie CAR-T
CAR-T
i wprowadzenie do
organizmu pacjenta
komórka
nowotworowa
śmierć komórki
nowotworowej
antygen
Na podstawie: National Cancer Institute,
CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Zadanie 14.3; strona PDF 21
Zadanie 14.3 · strona PDF 21
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
14.3.
Wyjaśnij, dlaczego w przypadku terapii CAR-T z użyciem retrowirusów otrzymuje się
0–1–2
limfocyty T z wyższą zawartością receptora CAR w porównaniu do terapii CAR-T
z użyciem elektroporacji. W odpowiedzi uwzględnij mechanizmy ekspresji informacji
genetycznej w obu metodach.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 27
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 27
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 28
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 28
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu
kodującego receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego
ekspresję, ORAZ uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki
gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na
jego degradację lub efekt rozcieńczenia.
1 pkt – wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu kodującego
receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego ekspresję,
ALBO uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki
gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na
jego degradację lub efekt rozcieńczenia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Kiedy limfocyt T zostaje zainfekowany cząsteczkami retrowirusa zawierającymi gen
kodujący receptor CAR, ten gen zostaje wbudowany do genomu komórki i podlega
wielokrotnej ekspresji. Natomiast mRNA jest stosunkowo niestabilną cząsteczką, więc
otrzymywanie receptora CAR w wyniku translacji tego mRNA też będzie krótkotrwałe.
•
Po elektroporacji czas półtrwania mRNA jest krótki – białka powstaje niewiele. Użycie
retrowirusa zapewnia długotrwałe wytwarzanie białka, bo gen odpowiedzialny za to
białko trafia do genomu gospodarza.
•
W przypadku elektroporacji stężenie mRNA ulega zmniejszeniu przy każdym kolejnym
podziale komórki. Ten efekt nie występuje w przypadku wbudowania się genu
kodującego receptor CAR, co ma miejsce w przypadku zastosowania infekcji wirusowej.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do translacji cząsteczki mRNA tylko jeden raz,
np. „W przypadku elektroporacji mamy do czynienia z jednorazowym wytworzeniem
receptora CAR na podstawie mRNA wprowadzonego do komórki, podczas gdy
zastosowanie retrowirusa warunkuje wielokrotną syntezę receptorów CAR przez limfocyt po
wbudowaniu genu CAR do genomu”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do dużych ilości mRNA w przypadku
zastosowania infekcji wirusowej oraz małych ilości mRNA w przypadku elektroporacji, np.
„W terapii z użyciem retrowirusa gen kodujący receptor CAR wbudowuje się w genom
limfocytu T, przez co może on wytworzyć mRNA kodujący ten receptor w dużych ilościach,
natomiast elektroporacja ogranicza wytwarzanie receptora CAR jedynie do ilości mRNA
mechanicznie wprowadzonego do komórki – komórka nie może wytworzyć kolejnych nici
mRNA”, zamiast odniesienia się do stabilności kwasów nukleinowych.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z14-3

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XV.7 | PR:XV.11 | PR:XIII.7 | PR:XII.5 | PR:OG.IV.1

Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Ekspresja informacji genetycznej. Uczeń: | Wirusy. Uczeń:

Organizmy: człowiek | wirusy | zwierzęta

Procesy: ekspresja genów

Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania