Materiał do zadania 7 · czerwiec 2026 · Formuła 2023

Pełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta – pełzaka
czerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową:
przez ręce, przez wodę lub przez pokarm – zanieczyszczone cystami pasożytów
pochodzącymi z kału człowieka zarażonego tym pasożytem. Ostra pełzakowica jest chorobą
zagrażającą życiu, ale u zarażonych osób nie zawsze rozwijają się objawy choroby.
Decydują o tym przede wszystkim sprawność układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia
człowieka.
W cyklu życiowym pełzaka czerwonki występują dwie formy:
•
trofozoit – postać wegetatywna, która aktywnie się przemieszcza oraz wytwarza enzymy
proteolityczne i enterotoksyny, powodujące obumieranie komórek gospodarza
•
cysta – postać przetrwalnikowa, odporna na warunki środowiska.
Do układu pokarmowego człowieka dostają się cysty, z których zostają uwolnione trofozoity
w dolnym odcinku jelita cienkiego lub w górnym odcinku jelita grubego. Trofozoity są bardzo
ruchliwe i szybko rozmnażają się przez podziały. W ostrych postaciach pełzakowicy
trofozoity mogą wnikać do błony podśluzowej jelita i wraz z krwią dostać się do wątroby
lub do innych narządów, gdzie pochłaniają krwinki czerwone i uszkadzają ściany
naczyń włosowatych. Trofozoity mogą przekształcić się w cysty i wówczas są wydalane
z kałem do środowiska zewnętrznego.
Poniżej przedstawiono budowę trofozoitu pełzaka czerwonki.
pseudopodium
ektoplazma
endoplazma
jądro
komórkowe
wodniczki
pokarmowe
z wchłoniętymi
erytrocytami
pellikula
Na podstawie: M. Rogalska, Pełzakowica, „Medycyna Praktyczna”, 2017;
N. Guillén, Pathogenicity and Virulence of Entamoeba histolytica, the Agent of Amoebiasis,
„Virulence” 14(1), 2023;
J Hempel-Zawitkowska (red.), Zoologia dla uczelni rolniczych, Warszawa 1995;
www.cdc.gov/dpdx/amebiasis/index.html
Fotografia: Dr. M. Melvin i Dr. Greene; CDC: Centers for Disease Control and Prevention, Atlanta USA.