Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Witold Gombrowicz Ferdydurke
Co? Co? Chciałem krzyknąć, że nie jestem uczeń, że zaszła pomyłka, porwałem się do ucieczki, ale coś mnie z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło na miejscu – dziecięca, infantylna pupa mnie chwyciła. Z pupą nie mogłem się ruszyć, belfer zaś wciąż siedział i siedząc, wyrażał tak doskonałą belferskość, że zamiast krzyczeć, wystawiłem dwa palce do góry, jak to robią uczniowie w szkole, gdy chcą się odezwać. Pimko skrzywił się i rzekł:
– Niech Kowalski siedzi. […] I siedziałem w nierealnym nonsensie jak we śnie, zakneblowany, zbelfrzony i zabelfrowany, siedziałem na dziecinnej pupci – on zaś siedział jak na Akropolu1 i zapisywał coś w notesie. Wreszcie rzekł:
– No, Józiu, chodź, pójdziemy do szkoły.
Przypisy i opis źródła
- Akropol – centralna część starożytnych Aten, położona na wzgórzu.
Witold Gombrowicz, Ferdydurke, [w:] tegoż, Pisma zebrane, t. 2, Kraków 2007.
Na podstawie przytoczonego fragmentu Ferdydurke Witolda Gombrowicza wyjaśnij, na czym polega koncepcja formy.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Sprawdź, co postacie robią z cudzą tożsamością. Nie chodzi o kompozycję literacką powieści.
2. Gdzie szukać?
Prześledź, jak Pimko traktuje Józia i jak zmienia się zachowanie bohatera pod tym spojrzeniem.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz definicję z mechanizmem: cudze oczekiwanie → przypisana rola → wpływ na jednostkę. Potwierdź to sytuacją z fragmentu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Polega na tym, że w relacjach osoba dominująca narzuca innym sposób postrzegania świata i postępowania.
- Koncepcja formy wg Gombrowicza zakłada ograniczenie wolności człowieka, np. narzucanie jednostce przez społeczeństwo określonej roli. We fragmencie dorosły mężczyzna pod wpływem Pimki zachowuje się jak uczeń.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Forma u Gombrowicza to społecznie narzucony sposób bycia i postrzegania człowieka. Powstaje w relacji z innymi, którzy przypisują jednostce określoną rolę.
Pimko traktuje dorosłego Józia jak ucznia i stopniowo wymusza na nim zachowanie niedojrzałego chłopca. Wyjaśnij mechanizm: cudza ocena i przewaga wpływają na zachowanie bohatera oraz ograniczają jego samodzielność.
Na co uważać
„Forma” nie oznacza tu budowy utworu literackiego ani wyglądu zewnętrznego bohatera.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MAJ-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: dwudziestolecie międzywojenne
Autorzy: Witold Gombrowicz
Utwory: Ferdydurke
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich