Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Henryk Sienkiewicz Potop
– At! co wuj gadasz! Dalibóg, zlezę z woza i na konia siędę. Nie ja będę miał wuja na sumieniu, jeno pan hetman. Pókim żyw, nie będzie z tego nic!
– Nie, to nie! – rzekł Zagłoba. – Wolę to, że szczerze mówisz, chociaż pierwej byłem twym wujem niż Radziwiłł twoim hetmanem. A czy ty wiesz, Rochu1, co to jest wuj?
– Wuj – to wuj. – Bardzoś to roztropnie wykalkulował, ale przecie, gdzie ojca nie ma, tam, Pismo mówi: wuja słuchał będziesz. Jest to jakby rodzicielska władza, której grzech, Rochu, się sprzeciwić... Bo nawet i to zauważ, że kto się ożeni, ten snadnie2 ojcem być może; ale w wuju płynie ta sama krew, co w matce. Nie jestem ci wprawdzie bratem twej matki, ale moja babka musiała być ciotką twej babki; więc poznaj to, że powaga kilku pokoleń we mnie spoczywa, bo jako wszyscy na tym świecie jesteśmy śmiertelni, tedy władza z jednych na drugich przechodzi i ani hetmańska, ani królewska nie może jej negować, ani nikogo zmuszać, żeby się oponował. Co prawda, to święte! Mali3 hetman wielki, czy też, dajmy na to, polny prawo nakazać, nie już szlachcicowi i towarzyszowi, ale lada jakiemu ciurze4, żeby się na ojca, matkę, na dziada albo na starą ociemniałą babkę porywał? Odpowiedz na to, Rochu! Mali prawo?
– Hę? – spytał sennym głosem Kowalski.
Przypisy i opis źródła
- Snadnie – łatwo, bez trudu.
- Mali – czy ma.
- Ciura – w dawnym wojsku polskim: człowiek pełniący służbę w obozie; pachołek.
Henryk Sienkiewicz, Potop, t. 1, Warszawa 1977.
1 Roch ma na nazwisko Kowalski.
Wykaż, że w podanym fragmencie Potopu Henryka Sienkiewicza Zagłoba posługuje się argumentem odwołującym się do autorytetu i argumentem odwołującym się do emocji.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Oddziel argument z uznawanego autorytetu od wywoływania emocji u Rocha.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jakie obowiązki Zagłoba przypomina i jakie uczucia ma wzbudzić opisem rodziny.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla obu mechanizmów podaj konkret i funkcję perswazyjną. Nie powtarzaj tego samego ogólnika jako dwóch uzasadnień.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Argument odwołujący się do autorytetu, np.:
- Zagłoba posługuje się argumentem odwołującym się do autorytetu, przekonując Rocha, że powinien słuchać się swojego wuja, bo tak nakazuje Pismo/Biblia.
- Onufry Zagłoba posługuje się argumentem odwołującym się do autorytetu, ponieważ powołuje się na szacunek wobec minionych pokoleń i osób starszych.
- Zagłoba odwołuje się do autorytetu władzy rodzicielskiej, jej wyższości nad władzą hetmańską. 2) Argument odwołujący się do emocji, np.:
- Zagłoba posługuje się argumentem odwołującym się do emocji poprzez wskazanie na świętość więzów krwi.
- Argumentem odwołującym się do emocji jest tłumaczenie Rochowi, że porywanie się na osoby bezbronne (ojca, matkę, dziada, starą ociemniałą babkę) jest haniebne.
Zasady oceniania
2 pkt – trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do autorytetu ORAZ argumentem odwołującym się do emocji.
1 pkt – trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do autorytetu ALBO trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do emocji.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Zagłoba odwołuje się do uznawanych źródeł powinności: Biblii, starszeństwa lub władzy rodzicielskiej. Ma to przekonać Rocha, że więź i obowiązek rodzinny są ważniejsze od rozkazu hetmana.
Oddziałuje też na emocje: przywołuje bezbronnych krewnych i hańbę podniesienia na nich ręki, wzbudzając wstyd oraz poczucie lojalności.
Pokaż osobno oba mechanizmy, wiążąc każdy z konkretem z wypowiedzi. Ten sam fragment może działać na różne sposoby, ale uzasadnienie autorytetu i emocji nie powinno brzmieć identycznie.
Na co uważać
Sama obecność wzmianki o rodzinie nie wyjaśnia perswazji — nazwij wywoływane uczucie lub uznawaną powinność.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do autorytetu ORAZ argumentem odwołującym się do emocji. 1 pkt – trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do autorytetu ALBO trafne wykazanie posługiwania się przez Zagłobę argumentem odwołującym się do emocji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:III.1.5
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Henryk Sienkiewicz
Utwory: Potop
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | III.1 Elementy retoryki