Tekst A
Jan Parandowski Mitologia
W poszarpanej szacie, z rozwiązanymi włosami, pełnymi prochu i popiołu, idzie […] Demeter. […] Przymglone oczy, w których już łez nie ma, wloką się z przedmiotu na przedmiot, zawiedzione i bezradne. Matka szuka zaginionej córki.
Oto zostawiła ją na łące, nad brzegiem Oceanu, bawiącą się z nimfami. Odchodząc, zabroniła jej zbierać narcyzów, kwiatów zwodniczych, poświęconych bóstwom podziemnym. […]
Persefona obejrzała się wokoło, czy jej nikt nie widzi, i prędko zerwała kwiat. Upiła się jego zapachem, oczy jej zaszły mgłą i ciemność ogarnęła duszę. Wtedy rozwarła się ziemia i Hades, bóg piekieł, porwał Persefonę na wozie zaprzężonym w czarne rumaki. Gdy się ocknęła, wołała, krzyczała. Żaden bóg nie słyszał jej głosu, żadna z nimf, z którymi bawiła się na łące, nie nadbiegła z pomocą. […]
Na próżno matka pytała o nią każdego przechodnia. Ani bóg, ani człowiek, ani ptak żaden nie podał jej wieści o córce.
Przypisy i opis źródła
Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa 1979.
Tekst B
Tren X
Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi sie podziała?
W którą stronę, w którąś sie krainę udała?
Czyś ty nad wszystki nieba wysoko wzniesiona
I tam w liczbę aniołków małych policzona?
Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szcześliwe
Wyspy1 zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe
Charon jeziora2 wiezie i napawa zdrojem
Niepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?
Czy, człowieka zrzuciwszy3 i myśli dziewicze,
Wzięłaś na się postawę4 i piórka słowicze?
Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała
Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?
Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,
Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?
Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości.
A nie możesz li w onej dawnej swej całości5,
Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną
Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną6.
Przypisy i opis źródła
- Na szcześliwe wyspy – mityczne wyspy, na których panowała wieczna radość.
- Teskliwe […] jeziora – smutne jeziora, właściwie wszelkie wody, bagna i rzeki podziemne.
- Człowieka zrzuciwszy – pozbywszy się ludzkiej postaci.
- Postawa – tu: postać.
- W onej dawnej swej całości – z duszą i z ciałem.
- Mara nikczemna – złudne widziadło, zjawa.
Jan Kochanowski, Tren X, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.
Czy postawa podmiotu lirycznego w Trenie X Jana Kochanowskiego jest podobna do postawy Demeter? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do Trenu X oraz do zacytowanego fragmentu Mitologii Jana Parandowskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Porównaj reakcję na stratę, nie tylko to, że obie postacie są rodzicami.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź uczucia, pytania i podejmowane działania w trenie oraz micie.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz kryterium podobieństwa lub różnicy i uzasadnij je oboma tekstami. Ocena częściowa wymaga wyraźnego rozdzielenia aspektów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Jest podobna. Uzasadnienie, np.: Postawa podmiotu litycznego w Trenie X jest podobna do postawy Demeter. Zarówno Demeter, jak i podmiot liryczny z trenu szukają z utęsknieniem swych córek. Obydwoje rozpaczają nad stratą swoich pociech, z którą nie potrafią sobie poradzić. Towarzyszy im smutek, osamotnienie oraz niepewność.
2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobna. Uzasadnienie, np.: Matka Persefony podejmuje działania, by odnaleźć córkę. Tymczasem podmiot liryczny wyraża tylko żal wynikający z nieobecności dziecka.
3) Rozstrzygnięcie: Jest częściowo podobna. Uzasadnienie, np.: Obie osoby okazują rozpacz po stracie córek. Jednak matka Persefony podejmuje działania, by odnaleźć córkę, podmiot liryczny wyraża żal wynikający z nieobecności dziecka i oczekuje pocieszenia.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do obu tekstów.
1 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do jednego tekstu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi.
1) W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy.
2) Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstu/tekstów.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odpowiedź „tak” można uzasadnić rozpaczą i poszukiwaniem utraconej córki: mówiący w Trenie X pyta o miejsce pobytu Urszulki, a Demeter szuka Persefony. Oboje nie godzą się łatwo z nieobecnością dziecka.
Przy odpowiedzi „nie” porównaj sposoby reagowania: Demeter podejmuje realne poszukiwania, natomiast mówiący wyraża żal i zwraca się do córki z pytaniami. Dopuszczalne „częściowo” łączy podobieństwo uczuć z różnicą działania, pod warunkiem odniesienia do obu tekstów.
Na co uważać
Polecenie dotyczy postawy po stracie, nie tylko faktu, że obie osoby miały córki.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi. 1) W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy. 2) Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstu/tekstów.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2024-MAJ-F2023-Z8
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Wymagania historyczne: I.1.8 wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.13 porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, […] określa cechy wspólne i różne.
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny | Mitologia
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich