Tekst A
W kulturze średniowiecznej popularny był motyw piety (łac. pietas – miłość zgodna z powołaniem; wł. miłosierdzie, litość). Jest to motyw obecny w sztuce chrześcijańskiej (zwłaszcza w malarstwie i rzeźbie) realizowany jako przedstawienie Matki Boskiej trzymającej na kolanach zdjętego z krzyża martwego Jezusa Chrystusa. Ilustracja uzupełniająca tekst ukazuje pietę nieznanego rzeźbiarza działającego we Wrocławiu na pocz. XV w., eksponowaną w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Przypisy i opis źródła
Opracowano na podstawie: Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985; www.encyklopedia.pwn.pl; www.cyfrowe.mnw.art.pl.
Tekst B
Posłuchajcie, bracia miła,
Kcęć wam skorżyć krwawą głowę2;
Usłyszycie moj zamętek,
Jen mi się <z˃stał w Wielki Piątek3.
Pożałuj mię, stary, młody,
Boć mi przyszły krwawe gody4:
Jednegociem Syna miała
I tegociem ożalała5.
Zamęt ciężki dostał się mie, ubogiej żenie6,
Widzęć rozkrwawione me miłe narodzenie […].
[…]
Synku, bych cię nisko miała,
Niecoć bych ci wspomagała:
Twoja głowka krzywo wisa, tęć bych ja podparła;
Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła;
Picia wołasz, piciać bych ci dała,
Ale nie lza dosiąc7 twego święteg<o˃ ciała.
Przypisy i opis źródła
- Bracia miła – bracia mili, wszyscy.
- Kcęć wam skorżyć krwawą głowę – chcę się wam poskarżyć na krwawe zabójstwo, okrutną śmierć (Syna).
- Usłyszycie moj zamętek, / Jen mi się <z˃stał w Wielki Piątek – posłuchajcie o moim udręczeniu, smutku, który mnie spotkał w Wielki Piątek.
- Krwawe gody – krwawe, bolesne święto.
- Tegociem ożalała – tego opłakałam.
- Zamęt ciężki dostał się mie, ubogiej żenie – ciężkie strapienie spotkało mnie, nieszczęsną kobietę.
- Nie lza dosiąc – nie można dosięgnąć.
Posłuchajcie, bracia miła…, [w:] Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 2004.
Podaj dwie różnice w kreacji postaci Matki Boskiej w tekście 1. i w tekście 2.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Potrzebujesz dwóch różnic, a nie dwóch sformułowań wspólnego cierpienia Maryi.
2. Gdzie szukać?
Porównaj sytuację wobec Syna, sposób wyrażania emocji i obecność innych odbiorców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każdą różnicę zapisz jako zestawienie obu kreacji. Oddziel położenie postaci od formy przeżywania bólu, aby argumenty były odrębne.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
zadania
- (np. odpowiedź odnosząca się do usytuowania Matki Boskiej względem Jezusa) W wierszu Matka Boska stoi pod krzyżem, a w tekście 1. Matka Boska trzyma martwe ciało Jezusa na swych kolanach.
- (np. odpowiedź odnosząca się do kontrastu: Matka Boska w otoczeniu ludzi – Matka Boska w samotności) W tekście 2. Matka Boska skarży się ludziom na nieszczęście, które ją spotkało, a w tekście 1. samotnie opłakuje martwego Chrystusa.
- (np. odpowiedź odnosząca się do emocji każdej postaci) W tekście 1. Matka Boska wydaje się pogodzona ze śmiercią Syna, natomiast w tekście 2. podkreśla swoje udręczenie, bo nie może ulżyć cierpieniu Chrystusa umierającego na krzyżu.
Zasady oceniania
1 pkt – trafne podanie dwóch różnic w kreacji postaci Matki Boskiej w obu tekstach.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Pierwsza różnica dotyczy sytuacji: w tekście 1. Maryja trzyma na kolanach ciało zmarłego Chrystusa, w tekście 2. stoi pod krzyżem wobec trwającego cierpienia Syna.
Druga może dotyczyć wyrażania bólu: w pierwszym przedstawieniu samotne opłakiwanie ma charakter bardziej wyciszony, w drugim Maryja skarży się ludziom i podkreśla bezsilność wobec męki. Każdą różnicę zapisz jako porównanie obu kreacji.
Na co uważać
Nie wystarczy dwa razy napisać, że Maryja cierpi — to podobieństwo, a polecenie wymaga różnic.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – trafne podanie dwóch różnic w kreacji postaci Matki Boskiej w obu tekstach. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2023-GRUDZIEN-F2023-Z7
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.9 | PP:I.2.5
Wymagania historyczne: I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.10 rozpoznaje w utworze sposoby kreowania […] sytuacji lirycznej […]. I.2.6 odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki.
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury