Tekst A
Przeczytaj fragment Poetyki Arystotelesa.
Arystoteles Poetyka
Tragedia jest to naśladowcze przedstawienie akcji poważnej […], które przez wzbudzenie litości i trwogi doprowadza do „oczyszczenia” [gr. kátharsis] [od] tych uczuć. […]
Litość i trwogę może […] wzbudzić albo oprawa sceniczna, albo też – co jest rzeczą doskonalszą i świadectwem wyższego talentu poetyckiego – mogą być one wynikiem samego układu zdarzeń. Fabuła dramatyczna powinna być bowiem tak ułożona, aby – nawet nie oglądając sztuki w teatrze – słuchacz odczuwał trwogę i litość w wyniku samego rozwoju zdarzeń. […] Nie należy bowiem w tragedii szukać wszelkiej przyjemności, lecz tylko takiej, która jest dla niej właściwa.
Skoro więc poeta poprzez naśladowcze przedstawienie ma sprawić przyjemność płynącą z przeżycia litości i trwogi, jest rzeczą oczywistą, że to przeżycie musi wynikać z układu zdarzeń. […] Tego rodzaju akcja musi z natury rzeczy rozgrywać się bądź między osobami bardzo sobie bliskimi, bądź wrogami lub też między osobami, których nie łączy ani przyjaźń, ani wrogość. Jeśli więc wróg wystąpi przeciw wrogowi, to ani sam jego czyn, ani też zamiar wykonania tego czynu nie wzbudzi litości, lecz tylko wrażenie cierpienia. Nie wzbudzą jej też czyny ludzi sobie obojętnych. Kiedy natomiast bolesne zdarzenia są spowodowane przez osoby sobie bliskie i np. brat zabija lub zamierza zabić brata, syn ojca, matka syna, czy też syn matkę, […] są to sytuacje, których należy poszukiwać dla tragedii.
Przypisy i opis źródła
Arystoteles, Poetyka, [w:] Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, przeł. i oprac. Henryk Podbielski, Wrocław 2014.
Czy fabuła Antygony umożliwia odbiorcy przeżycie katharsis? Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do podanego fragmentu Poetyki Arystotelesa oraz do tragedii Sofoklesa. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z Antygony.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Przełóż definicję katharsis na konkretny przebieg tragedii Sofoklesa.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie konflikt krewnych, decyzję o karze i dalsze konsekwencje dla rodziny.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wskaż sytuację, emocje odbiorcy i ich związek z opisem Arystotelesa. Samo smutne zakończenie nie wyjaśnia całego mechanizmu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Tak. W konflikt racji moralnych uwikłani są bliscy krewni – Antygona i jej wuj, Kreon. Decyzja Kreona o skazaniu Antygony na śmierć pociąga za sobą śmierć kolejnych spokrewnionych ze sobą osób: syna i żony Kreona. Widz/czytelnik współczuje bohaterom w ich tragicznej sytuacji (odczuwa litość) i jest przerażony konsekwencjami ich decyzji (odczuwa trwogę), zwłaszcza decyzji Kreona. Doświadcza katharsis, czyli oczyszcza się z tych negatywnych emocji.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź i uzasadnienie zgodne z treścią Antygony oraz podanym fragmentem Poetyki Arystotelesa.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odpowiedz: tak. Antygona ukazuje konflikt bliskich osób i katastrofalne konsekwencje decyzji Kreona, przez co odbiorca może współczuć bohaterom i obawiać się skutków ludzkiej nieustępliwości.
Przywołaj skazanie Antygony, po którym następują śmierć Hajmona i Eurydyki. Litość wobec cierpiących oraz trwoga wywołana łańcuchem zdarzeń odpowiadają opisowi katharsis w Poetyce. Połącz konkretną sytuację z emocjami i funkcją tragedii.
Na co uważać
Samo stwierdzenie, że utwór ma smutne zakończenie, nie wyjaśnia przeżycia katharsis.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawna odpowiedź i uzasadnienie zgodne z treścią Antygony oraz podanym fragmentem Poetyki Arystotelesa. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-WRZESIEN-F2023-Z7-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.1 | PP:I.2.2 | PP:I.1.6
Wymagania historyczne: I.1.8 wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […] ze zjawiskami estetycznymi […]. I.2.1 przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów […] naukowych; I.2.2 analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens […]; I.2.4 rozumie pojęcie katharsis i charakteryzuje jego rolę w kształtowaniu odbioru dzieła.
Epoki: starożytność
Autorzy: Sofokles | Arystoteles
Utwory: Antygona | Poetyka
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury