Tekst A
Przeczytaj fragment Poetyki Arystotelesa.
Arystoteles Poetyka
Tragedia jest to naśladowcze przedstawienie akcji poważnej […], które przez wzbudzenie litości i trwogi doprowadza do „oczyszczenia” [gr. kátharsis] [od] tych uczuć. […]
Litość i trwogę może […] wzbudzić albo oprawa sceniczna, albo też – co jest rzeczą doskonalszą i świadectwem wyższego talentu poetyckiego – mogą być one wynikiem samego układu zdarzeń. Fabuła dramatyczna powinna być bowiem tak ułożona, aby – nawet nie oglądając sztuki w teatrze – słuchacz odczuwał trwogę i litość w wyniku samego rozwoju zdarzeń. […] Nie należy bowiem w tragedii szukać wszelkiej przyjemności, lecz tylko takiej, która jest dla niej właściwa.
Skoro więc poeta poprzez naśladowcze przedstawienie ma sprawić przyjemność płynącą z przeżycia litości i trwogi, jest rzeczą oczywistą, że to przeżycie musi wynikać z układu zdarzeń. […] Tego rodzaju akcja musi z natury rzeczy rozgrywać się bądź między osobami bardzo sobie bliskimi, bądź wrogami lub też między osobami, których nie łączy ani przyjaźń, ani wrogość. Jeśli więc wróg wystąpi przeciw wrogowi, to ani sam jego czyn, ani też zamiar wykonania tego czynu nie wzbudzi litości, lecz tylko wrażenie cierpienia. Nie wzbudzą jej też czyny ludzi sobie obojętnych. Kiedy natomiast bolesne zdarzenia są spowodowane przez osoby sobie bliskie i np. brat zabija lub zamierza zabić brata, syn ojca, matka syna, czy też syn matkę, […] są to sytuacje, których należy poszukiwać dla tragedii.
Przypisy i opis źródła
Arystoteles, Poetyka, [w:] Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, przeł. i oprac. Henryk Podbielski, Wrocław 2014.
Na podstawie podanego fragmentu Poetyki Arystotelesa wyjaśnij, na czym polega przeżycie katharsis.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Objaśnij doświadczenie widza: emocje oraz wynikający z nich efekt.
2. Gdzie szukać?
We fragmencie Poetyki zaznacz reakcje odbiorcy na los postaci tragedii.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz przeżycie z jego funkcją oczyszczającą, używając wskazanych w tekście emocji. Samo „wzruszenie” może być zbyt ogólne.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Widz/czytelnik przeżywa ukazane w tragedii dramatyczne zdarzenia, odczuwa litość i trwogę – dzięki tym doznaniom oczyszcza się z negatywnych emocji, czyli doświadcza katharsis.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Katharsis to oczyszczenie związane z przeżyciem litości i trwogi podczas odbioru tragedii. Widz współczuje postaciom, a zarazem doświadcza lęku wobec ich losu.
Wyjaśnij zatem nie tylko końcowy efekt, lecz także prowadzące do niego emocje. Nie chodzi o usunięcie scen przemocy z utworu ani o faktyczne uratowanie bohaterów przez widza, lecz o doświadczenie odbiorcy.
Na co uważać
W odpowiedzi powinny pojawić się litość i trwoga; samo „silne wzruszenie” jest zbyt ogólne.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-WRZESIEN-F2023-Z7-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.2 | PP:I.1.3 | PP:I.1.6
Wymagania historyczne: I.2.1 przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów […] naukowych; I.2.2 analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens […]; I.2.4 rozumie pojęcie katharsis […].
Epoki: starożytność
Autorzy: Arystoteles
Utwory: Poetyka
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | II.3 Komunikacja językowa i kultura języka