Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA
(AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od
enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów
z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku
hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu
komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy
tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym
i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA
(strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
wiązanie
aminokwas
bogate
H
H
H
w energię
O
O
O
H2N
C
C
H2N
C
C
H2N
C
C
tRNA
OH
O
O
CH2
CH2
CH2
C
C
C
N CH
N CH
N CH
H
H
H
AMP
ATP
+ 2Pi
A
B
3′
5′
syntetaza
antykodon
aminoacylo-tRNA
kodon
mRNA
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
(AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od
enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów
z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku
hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu
komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy
tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym
i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA
(strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
wiązanie
aminokwas
bogate
H
H
H
w energię
O
O
O
H2N
C
C
H2N
C
C
H2N
C
C
tRNA
OH
O
O
CH2
CH2
CH2
C
C
C
N CH
N CH
N CH
H
H
H
AMP
ATP
+ 2Pi
A
B
3′
5′
syntetaza
antykodon
aminoacylo-tRNA
kodon
mRNA
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.4.
Wykaż, że specyficzność substratowa syntetaz AA-tRNA jest konieczna, aby
0–1
powstający w czasie translacji peptyd miał prawidłową sekwencję aminokwasową.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wykaż, że specyficzność substratowa syntetaz AA-tRNA jest konieczna, aby
0–1
powstający w czasie translacji peptyd miał prawidłową sekwencję aminokwasową.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź, odnosząca się do możliwości włączenia prawidłowego
aminokwasu do syntezowanego polipeptydu tylko wtedy, jeżeli AA-tRNA łączący się
z odpowiednim kodonem mRNA zawiera określony i właściwy aminokwas.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Włączenie prawidłowego aminokwasu do syntezowanego polipeptydu możliwe jest tylko
wtedy, jeżeli do AA-tRNA z danym antykodonem, rozpoznającym właściwy kodon mRNA,
jest dołączony ściśle określony, właściwy aminokwas.
•
Jeśli do danego tRNA nie zostanie przyłączony właściwy aminokwas, to zostanie
wbudowany niewłaściwy aminokwas do polipeptydu powstającego podczas translacji,
mimo prawidłowego rozpoznania kodon – antykodon.
1 pkt – poprawna odpowiedź, odnosząca się do możliwości włączenia prawidłowego
aminokwasu do syntezowanego polipeptydu tylko wtedy, jeżeli AA-tRNA łączący się
z odpowiednim kodonem mRNA zawiera określony i właściwy aminokwas.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Włączenie prawidłowego aminokwasu do syntezowanego polipeptydu możliwe jest tylko
wtedy, jeżeli do AA-tRNA z danym antykodonem, rozpoznającym właściwy kodon mRNA,
jest dołączony ściśle określony, właściwy aminokwas.
•
Jeśli do danego tRNA nie zostanie przyłączony właściwy aminokwas, to zostanie
wbudowany niewłaściwy aminokwas do polipeptydu powstającego podczas translacji,
mimo prawidłowego rozpoznania kodon – antykodon.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z13-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIII.4 | PR:XIII.5 | PR:OG.I.2
Działy: Ekspresja informacji genetycznej. Uczeń:
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia