Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 1 · czerwiec 2026 · Formuła 2015
Mikroorganizmy celulolityczne wytwarzają wiele enzymów rozkładających celulozę. Funkcją celulaz jest hydroliza wiązań β-1,4-glikozydowych we włóknach celulozy. Ze względu na strukturę i aktywność enzymatyczną można wśród celulaz wyróżnić:
• endoglukanazy – działają w wewnętrznej, amorficznej części celulozy i rozkładają długie łańcuchy celulozy na oligodekstryny o różnej długości
• egzoglukanazy – działają na końcowe elementy łańcuchów cukrowych i mogą odłączać pojedyncze cząsteczki glukozy lub celobiozę – dwie cząsteczki glukozy połączone wiązaniem β-1,4-glikozydowym
• β-glukozydazy – degradują jednostki celobiozy oraz oligodekstryny do glukozy.
Na poniższym rysunku przedstawiono strukturę chemiczną celulozy.
Na podstawie: K. Poszytek, Mikrobiologiczna utylizacja celulozy, „Postępy mikrobiologii” 55(2), 2016.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podaj nazwę wiązania między łańcuchami celulozy w mikrofibrylach – włóknach celulozowych, składających się z wielu równoległych cząsteczek celulozy.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij połączenie reszt glukozy wewnątrz jednego łańcucha od oddziaływania między równoległymi łańcuchami. W tym podpunkcie pytanie dotyczy drugiego poziomu organizacji celulozy.
Podpowiedź 2
Na powierzchni łańcuchów celulozy występują liczne grupy –OH. Przypomnij sobie oddziaływanie, które może powstać między wodorem takiej grupy a atomem tlenu sąsiedniej cząsteczki.
Podpowiedź 3
W odpowiedzi wystarczy nazwa oddziaływania. Nie podawaj wiązania glikozydowego ani peptydowego: pierwsze buduje sam łańcuch cukrowy, a drugie występuje w polipeptydach.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
wodorowe / oddziaływania wodorowe / mostki wodorowe
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy wiązania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Między równoległymi łańcuchami celulozy występują wiązania wodorowe, nazywane także oddziaływaniami lub mostkami wodorowymi. Mogą powstawać między grupami zawierającymi tlen i wodór w sąsiadujących łańcuchach. Ich duża liczba stabilizuje mikrofibryle i przyczynia się do wytrzymałości ściany komórkowej.
Wiązania β-1,4-glikozydowe łączą natomiast kolejne reszty glukozy w obrębie łańcucha. Odpowiedź „wiązanie glikozydowe” pomija więc wskazany w poleceniu poziom organizacji. Jest to zadanie na rozpoznanie rodzaju oddziaływania, a nie na opis całego procesu powstawania ściany.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy wiązania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 1.4 — w podstawie programowej. Oddziaływania między cząsteczkami celulozy jako element jej budowy.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 1.4
W podstawie programowej
Oddziaływania między cząsteczkami celulozy jako element jej budowy.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2015-Z1-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.1
Wymagania historyczne: I. Budowa chemiczna organizmów. 2. Węglowodany. Zdający: 1) przedstawia budowę i podaje właściwości węglowodanów […]; 2) przedstawia znaczenie wybranych węglowodanów ([…] celuloza) […].
Działy: Chemizm życia
Zagadnienia: Składniki organiczne