Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty.
Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
rak szlachetny
rak pręgowaty
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej,
dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica
składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia
kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach
linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec
XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych
wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają
do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi
do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski,
Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001;
K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of
the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
rak szlachetny
rak pręgowaty
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej,
dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica
składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia
kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach
linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec
XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych
wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają
do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi
do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski,
Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001;
K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of
the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
5.3.
Wykaż, że w trakcie życia raków musi dochodzić do ich linienia.
0–1
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wykaż, że w trakcie życia raków musi dochodzić do ich linienia.
0–1
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające
ograniczenie – przez oskórek – wzrostu lub rozmnażania się.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne,
aby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała.
•
Pancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki
rosną najszybciej, to często przechodzą linienie.
•
W trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie
rośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost.
•
Dzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy.
•
Dorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że linienie zachodzi w wyniku wzrostu, np.
„Nierozciągliwy pancerz podczas wzrostu staje się za mały, dlatego konieczne jest linienie”.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające
ograniczenie – przez oskórek – wzrostu lub rozmnażania się.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne,
aby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała.
•
Pancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki
rosną najszybciej, to często przechodzą linienie.
•
W trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie
rośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost.
•
Dzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy.
•
Dorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że linienie zachodzi w wyniku wzrostu, np.
„Nierozciągliwy pancerz podczas wzrostu staje się za mały, dlatego konieczne jest linienie”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z5-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.8.a | PR:OG.I.3
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Pokrycie ciała i termoregulacja
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia