Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 19 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Szpak balijski (Leucopsar rothschildi), przedstawiony na fotografii, jest krytycznie
zagrożonym gatunkiem, zamieszkującym wyłącznie wyspę Bali, położoną w południowo-
-wschodniej Azji.
Według szacunków naukowców, na początku XX wieku w naturalnym środowisku żyło
300–900 osobników, a w 1990 roku na wolności stwierdzono już tylko 15 osobników.
Przyczyną wymierania tego ptaka jest degradacja jego siedlisk, połączona z kłusownictwem,
mającym na celu zaopatrywanie handlarzy na rynku ptaków śpiewających. W celach
ochronnych ten gatunek został ujęty w załączniku I konwencji waszyngtońskiej (CITES).
Szpak balijski jest objęty programami hodowlanymi nie tylko w lokalnych ośrodkach na Bali,
ale także w wielu ogrodach zoologicznych na całym świecie, m.in. w Stanach Zjednoczonych
i w Europie. Część ptaków rozmnożonych w niewoli jest uwalniana do ich naturalnego
środowiska w celu odtworzenia dzikiej populacji na wyspie Bali. Skuteczna reintrodukcja
szpaka balijskiego jest szansą na ocalenie tego rzadkiego gatunku.
Na podstawie: datazone.birdlife.org; gbif.org; S. (Bas) van Balen i in.,
Status and Distribution of the Endemic Bali Starling Leucopsar rothschildi, „Oryx” 34(3), 2000.
Fotografia: Cburnett.
zagrożonym gatunkiem, zamieszkującym wyłącznie wyspę Bali, położoną w południowo-
-wschodniej Azji.
Według szacunków naukowców, na początku XX wieku w naturalnym środowisku żyło
300–900 osobników, a w 1990 roku na wolności stwierdzono już tylko 15 osobników.
Przyczyną wymierania tego ptaka jest degradacja jego siedlisk, połączona z kłusownictwem,
mającym na celu zaopatrywanie handlarzy na rynku ptaków śpiewających. W celach
ochronnych ten gatunek został ujęty w załączniku I konwencji waszyngtońskiej (CITES).
Szpak balijski jest objęty programami hodowlanymi nie tylko w lokalnych ośrodkach na Bali,
ale także w wielu ogrodach zoologicznych na całym świecie, m.in. w Stanach Zjednoczonych
i w Europie. Część ptaków rozmnożonych w niewoli jest uwalniana do ich naturalnego
środowiska w celu odtworzenia dzikiej populacji na wyspie Bali. Skuteczna reintrodukcja
szpaka balijskiego jest szansą na ocalenie tego rzadkiego gatunku.
Na podstawie: datazone.birdlife.org; gbif.org; S. (Bas) van Balen i in.,
Status and Distribution of the Endemic Bali Starling Leucopsar rothschildi, „Oryx” 34(3), 2000.
Fotografia: Cburnett.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
19.1.
Wyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane
0–1
osobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także
z różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane
0–1
osobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także
z różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające zwiększenie różnorodności genetycznej
reintrodukowanej populacji i – w konsekwencji:
•
ograniczenie negatywnych skutków chowu wsobnego LUB
•
ograniczenie negatywnych skutków dryfu genetycznego, LUB
•
zwiększenie możliwości adaptacyjnych do warunków środowiska, LUB
•
zwiększenie szans na przeżycie populacji.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Takie postępowanie zapewnia większą różnorodność genetyczną populacji i zmniejsza
ryzyko wystąpienia negatywnych skutków chowu wsobnego.
•
Dzięki ptakom pochodzącym z ogrodów zoologicznych odtwarzana lokalna populacja
zyskuje nowe linie genetyczne, dzięki czemu maleje ryzyko ujawnienia się
niekorzystnych recesywnych mutacji.
•
Większa pula genowa pozwoli uniknąć skutków dryfu genetycznego.
•
Nowe linie filogenetyczne, mające inne geny, zmniejszą ryzyko utrwalenia się w populacji
niekorzystnych mutacji genetycznych.
•
Dzięki temu jest zapewniona większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej
populacji, co zwiększa szanse na jej adaptację do środowiska.
•
Większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej populacji zwiększa liczbę alleli
genów, z których może czerpać dobór naturalny.
•
W populacjach o większej różnorodności genetycznej jest niższa śmiertelność osobnicza.
•
Dzięki temu reintrodukowana populacja będzie miała większą pulę genową, co się
przełoży na jej większe szanse przeżycia w wyniku większej odporności na infekcje.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające zwiększenie różnorodności genetycznej
reintrodukowanej populacji i – w konsekwencji:
•
ograniczenie negatywnych skutków chowu wsobnego LUB
•
ograniczenie negatywnych skutków dryfu genetycznego, LUB
•
zwiększenie możliwości adaptacyjnych do warunków środowiska, LUB
•
zwiększenie szans na przeżycie populacji.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Takie postępowanie zapewnia większą różnorodność genetyczną populacji i zmniejsza
ryzyko wystąpienia negatywnych skutków chowu wsobnego.
•
Dzięki ptakom pochodzącym z ogrodów zoologicznych odtwarzana lokalna populacja
zyskuje nowe linie genetyczne, dzięki czemu maleje ryzyko ujawnienia się
niekorzystnych recesywnych mutacji.
•
Większa pula genowa pozwoli uniknąć skutków dryfu genetycznego.
•
Nowe linie filogenetyczne, mające inne geny, zmniejszą ryzyko utrwalenia się w populacji
niekorzystnych mutacji genetycznych.
•
Dzięki temu jest zapewniona większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej
populacji, co zwiększa szanse na jej adaptację do środowiska.
•
Większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej populacji zwiększa liczbę alleli
genów, z których może czerpać dobór naturalny.
•
W populacjach o większej różnorodności genetycznej jest niższa śmiertelność osobnicza.
•
Dzięki temu reintrodukowana populacja będzie miała większą pulę genową, co się
przełoży na jej większe szanse przeżycia w wyniku większej odporności na infekcje.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z19-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVIII.1 | PR:XVIII.4 | PR:OG.IV.1
Działy: Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie | ewolucja
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych