Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 4 · maj 2025 · Formuła 2015
Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.
Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.

W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu.
W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.).
Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.
| Numer zestawu | Umieszczenie fragmentu kiwi | Temperatura | Stan galaretki po kilku godzinach |
|---|---|---|---|
| 1. | tak | 20 °C | częściowe upłynnienie |
| 2. | tak | 5 °C | brak upłynnienia |
| 3. | nie | 20 °C | brak upłynnienia |
| 4. | nie | 5 °C | brak upłynnienia |
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.

Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące aktinidii smakowitej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek. | |
| 2. | Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce. | |
| 3. | Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa. |
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż liczbę nasion z liczbą zalążków, z których się rozwijają.
Podpowiedź 2
Przypomnij sobie, co znaczy dwupienność i które kwiaty mają zalążnie.
Podpowiedź 3
Oceń osobno liczbę zalążków, zdolność osobników do owocowania i przynależność systematyczną.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F, 2. – P, 3. – P.
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
F, P, P. Liczne nasiona kiwi świadczą o wielu zalążkach w zalążni. Dwupienność oznacza osobniki żeńskie i męskie, więc owoce wydają tylko żeńskie. Obecność słupków i owoców wskazuje roślinę okrytozalążkową. Jeden słupek nie oznacza jednego zalążka — te poziomy budowy trzeba rozróżnić.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
1. W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek. — w podstawie programowej. Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 1. W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
2. Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce. — w podstawie programowej. Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 2. Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
3. Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa. — w podstawie programowej. Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 3. Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
Wymagania podstawy programowej
1. W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek.
W podstawie programowej
Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 1. W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
2. Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce.
W podstawie programowej
Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 2. Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
3. Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa.
W podstawie programowej
Zalążki, dwupienność, nasiona i owoce. Zakres części: 3. Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa..
- PR:IX.5.3 — przedstawia budowę kwiatów roślin nasiennych;
- PR:IX.5.5 — opisuje proces zapłodnienia i powstawania nasion u roślin nasiennych oraz owoców u okrytonasiennych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z4-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.5.3 | PR:IX.5.5
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 5. Rośliny lądowe. Zdający: 2) wskazuje cechy charakterystyczne […] okrytonasiennych, opisuje zróżnicowanie budowy ich ciała, wskazując poszczególne organy i określając ich funkcje. 8. Rośliny – rozmnażanie się. Zdający: 2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych […]; 4) opisuje podstawowe sposoby rozsiewania się nasion (z udziałem […] zwierząt), wskazując odpowiednie adaptacje w budowie owocu.
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Zagadnienia: Rozmnażanie i rozprzestrzenianie się roślin


