Zadanie 4.1 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 4 · maj 2025 · Formuła 2015

Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.

Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.

Przekrój owocu kiwi z licznymi ciemnymi nasionami rozmieszczonymi wokół jasnego środka. Nasiona podpisano strzałką.

W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu.

W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.).

Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.

Numer zestawuUmieszczenie fragmentu kiwiTemperaturaStan galaretki po kilku godzinach
1.tak20 °Cczęściowe upłynnienie
2.tak5 °Cbrak upłynnienia
3.nie20 °Cbrak upłynnienia
4.nie5 °Cbrak upłynnienia

Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.

Dwa zamknięte pojemniki z cieczą i fragmentem kiwi: w zestawie 1 owoc jest zanurzony, w zestawie 2 znajduje się wyżej, nad powierzchnią cieczy.

Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 4; strona PDF 6
Materiał do zadania 4 · strona PDF 6
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 4.1; strona PDF 7
Zadanie 4.1 · strona PDF 7

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż czynnik celowo zmieniany pomiędzy zestawami 1 i 2.

Podpowiedź 2

Ustal, jaka właściwość enzymu jest oceniana na podstawie stanu galaretki.

Podpowiedź 3

Połącz te wielkości w pytanie o wpływ temperatury, bez wpisywania przewidywanej odpowiedzi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy.

• Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.

• Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną w owocach kiwi?

Uwaga: Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe w zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych temperaturach”. Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności aktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność aktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 7
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 7

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Problem badawczy może brzmieć: „Jak temperatura wpływa na aktywność aktynidazy z owocu kiwi?”. Zmienną niezależną jest temperatura, a działanie enzymu ocenia się po upłynnieniu żelatyny. Problem nie powinien zawierać gotowego wyniku ani zakładać, że 20°C jest temperaturą optymalną; doświadczenie porównuje tylko dwa warunki.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 4.1 — w podstawie programowej. Problem badawczy o wpływie temperatury na enzym.

  • PR:OG.II.1 — określa problem badawczy, formułuje hipotezy, planuje i przeprowadza oraz dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne;
  • PR:III.3.5 — wyjaśnia wpływ czynników fizykochemicznych (temperatury, pH, stężenia substratu) na przebieg katalizy enzymatycznej; planuje i przeprowadza doświadczenie badające wpływ różnych czynników na aktywność enzymów (katalaza, proteinaza).
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 4.1

W podstawie programowej

Problem badawczy o wpływie temperatury na enzym.

  • PR:OG.II.1 — określa problem badawczy, formułuje hipotezy, planuje i przeprowadza oraz dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne;
  • PR:III.3.5 — wyjaśnia wpływ czynników fizykochemicznych (temperatury, pH, stężenia substratu) na przebieg katalizy enzymatycznej; planuje i przeprowadza doświadczenie badające wpływ różnych czynników na aktywność enzymów (katalaza, proteinaza).

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z4-1

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:OG.II.1 | PR:III.3.5

Wymagania historyczne: III. Metabolizm. 1. Enzymy. Zdający: 3) […] określa czynniki warunkujące ich aktywność (temperatura […]). Zalecane doświadczenia, obserwacje i wycieczki. Zdający: 1) planuje i przeprowadza doświadczenie: b) pokazujące aktywność wybranego enzymu ([…] proteinazy z soku kiwi […]).

Działy: Energia i metabolizm

Organizmy: rośliny | zwierzęta

Zagadnienia: Enzymy

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania