Zadanie 16.4 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2015

W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.

Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H) odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.

Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:

• allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A

• allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B

• recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.

Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.

W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.

Allel genu ABOFragment DNA nici kodującejFragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA
IACTC GTG GTG ACC CCT TLeu – Val – Val – Thr – Pro
iCTC GTG GT− ACC CCT T

Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013; V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 16; strona PDF 24
Materiał do zadania 16 · strona PDF 24
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we wprowadzeniu do zadania.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 16.4; strona PDF 25
Zadanie 16.4 · strona PDF 25

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpatrz osobno warunek wytworzenia antygenu H i warunek jego modyfikacji do A.

Podpowiedź 2

Dla pierwszego locus wybierz HH lub Hh; dla drugiego ustal genotypy grupy A.

Podpowiedź 3

Połącz każdą z dwóch możliwości pierwszego genu z każdą z dwóch drugiego i wypisz cztery genotypy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• HHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh

• H_IA_ LUB IA_H_

Uwaga: Dopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu do zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 32
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 32

Zasady oceniania

1 pkt – za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Potrzebne są HHIᴬIᴬ, HhIᴬIᴬ, HHIᴬi oraz HhIᴬi. Allel H umożliwia powstanie prekursora, który transferaza A może zmodyfikować. Homozygota hh nie ujawni antygenu A nawet przy obecności Iᴬ. W locus ABO trzeba wykluczyć Iᴮ, bo przy sprawnym prekursorze dawałby fenotyp AB.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 16.4 — w podstawie programowej. Genotypy przy współdziałaniu genów ABO i FUT1.

  • PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 16.4

W podstawie programowej

Genotypy przy współdziałaniu genów ABO i FUT1.

  • PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z16-4

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XIV.1.2

Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 5. Genetyka mendlowska. Zdający: 1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki klasycznej (allel, allel dominujący, allel recesywny, locus, homozygota, heterozygota, genotyp, fenotyp); 3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe […] (z […] allelami wielokrotnymi […]) […].

Działy: Genetyka klasyczna

Organizmy: zwierzęta

Procesy: dziedziczenie

Zagadnienia: Dziedziczenie cech

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania