Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2015
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H) odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
• allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
• allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
• recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
| Allel genu ABO | Fragment DNA nici kodującej | Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA |
|---|---|---|
| IA | CTC GTG GTG ACC CCT T | Leu – Val – Val – Thr – Pro |
| i | CTC GTG GT− ACC CCT T |
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013; V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej – podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz w wyznaczonym miejscu w tabeli.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, czy podano nić kodującą, czy matrycową DNA.
Podpowiedź 2
Usuń brakujący nukleotyd i ponownie podziel ciąg na trójki od tego samego początku.
Podpowiedź 3
Zamień T na U, odczytaj kolejne kodony i zapisz aminokwasy w odpowiedniej kolejności.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Leu-Val-Val-Pro-Leu
• Leu – Val – Val – Pro – Leu
• Leu, Val, Val, Pro, Leu
• leucyna, walina, walina, prolina, leucyna
• LVVPL
Uwaga: Uznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:
• N Leu-Val-Val-Pro-Leu C
• C Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Sekwencja to Leu–Val–Val–Pro–Leu. Podano nić kodującą, więc sekwencja mRNA odpowiada jej po zamianie T na U. Po delecji trzeba od nowa grupować ciąg w trójki w zachowanej ramce, a dopiero potem odczytywać tabelę kodu. Zachowanie dawnych odstępów między trójkami prowadzi do błędnego peptydu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 16.2 — w podstawie programowej. Odczyt sekwencji aminokwasowej z nici kodującej.
- PR:XIII.4 — przedstawia cechy kodu genetycznego;
- PR:XIII.5 — opisuje proces translacji i przedstawia znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 16.2
W podstawie programowej
Odczyt sekwencji aminokwasowej z nici kodującej.
- PR:XIII.4 — przedstawia cechy kodu genetycznego;
- PR:XIII.5 — opisuje proces translacji i przedstawia znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z16-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIII.4 | PR:XIII.5
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający: 1) wyjaśnia sposób kodowania porządku aminokwasów w białku za pomocą kolejności nukleotydów w DNA, posługuje się tabelą kodu genetycznego.
Działy: Ekspresja informacji genetycznej
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie