Wyspę Man, należącą do archipelagu Wysp Brytyjskich, od około 300 lat zamieszkują koty domowe (Felis catus) rasy Manx, których charakterystyczną cechą jest brak ogona albo bardzo silne jego skrócenie. Ta cecha powstała w wyniku mutacji i jest warunkowana przez autosomalny dominujący allel A, który w formie homozygotycznej jest przyczyną zamierania zarodków w łonie matki. Wśród osobników tej rasy można spotkać też koty o długim ogonie. Ta cecha jest warunkowana przez allel a. U niektórych kotów Manx, poza skróconym ogonem, mogą pojawiać się wady wrodzone związane z nieprawidłową budową rdzenia kręgowego, m.in. niedowład kończyn tylnych.
Na podstawie: A. Czapla i in., Charakterystyka genów z motywem T odpowiedzialnych za krótkoogoniastość i bezogoniastość oraz ich rola u wybranych gatunków zwierząt, „Życie Weterynaryjne” 86(11), 2011.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich kotów rasy Manx, w wyniku krzyżowania których mogą powstać zarodki z mutacją warunkującą efekt letalny. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę. Użyj oznaczeń alleli zapisanych w tekście.
Genotypy osobników rodzicielskich:
| L.p. | Genotyp osobnika rodzicielskiego |
|---|---|
| 1. | |
| 2. |
Krzyżówka:
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw ustal, jaki genotyp ma zarodek z efektem letalnym. Każdy rodzic musi móc przekazać allel potrzebny do utworzenia tego genotypu.
Podpowiedź 2
Dorosły kot nie może mieć układu powodującego zamieranie zarodka. Zestaw ten warunek z koniecznością wytwarzania gamet zawierających dominujący allel A.
Podpowiedź 3
Zapisz gamety obu rodziców w szachownicy Punnetta i połącz je w czterech polach. Sprawdź, czy uzyskujesz układ letalny oraz dwa pozostałe możliwe genotypy.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Genotypy osobników rodzicielskich:
| L.p. Genotyp osobnika rodzicielskiego | |
|---|---|
| 1. | Aa |
| 2. | Aa |
Krzyżówka:
| ♀ / 1. ♂ / 2. | A | a |
|---|---|---|
| A | AA | Aa |
| a | Aa | aa |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich ORAZ poprawne wypełnienie szachownicy. 1 pkt – za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich LUB poprawne wypełnienie szachownicy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Oboje rodzice muszą mieć genotyp Aa. Każdy wytwarza gamety A i a, więc krzyżówka Aa × Aa daje AA, Aa, Aa oraz aa. Zarodki AA mają letalny układ alleli; żywe koty z cechą skróconego ogona są heterozygotami. Rodzic aa nie mógłby przekazać allelu A potrzebnego do powstania AA. W odpowiedzi trzeba pokazać samą krzyżówkę, ponieważ lista genotypów rodziców bez tego uzasadnienia nie realizuje całego polecenia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich ORAZ poprawne wypełnienie szachownicy. 1 pkt – za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich LUB poprawne wypełnienie szachownicy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
1. — Genotyp osobnika rodzicielskiego — w podstawie programowej. Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: 1. — Genotyp osobnika rodzicielskiego.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
2. — Genotyp osobnika rodzicielskiego — w podstawie programowej. Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: 2. — Genotyp osobnika rodzicielskiego.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Krzyżówka genetyczna — w podstawie programowej. Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: Krzyżówka genetyczna.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Wymagania podstawy programowej
1. — Genotyp osobnika rodzicielskiego
W podstawie programowej
Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: 1. — Genotyp osobnika rodzicielskiego.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
2. — Genotyp osobnika rodzicielskiego
W podstawie programowej
Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: 2. — Genotyp osobnika rodzicielskiego.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Krzyżówka genetyczna
W podstawie programowej
Krzyżówka allelu o efekcie letalnym opisanym w tekście. Zakres części: Krzyżówka genetyczna.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z15
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 5. Genetyka mendlowska. Zdający: 2) […] stosuje prawa Mendla; 3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe […] (z dominacją zupełną […], posługując się szachownicą Punnetta).
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech