Zadanie 13.1 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2025 · Formuła 2015

Jedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.

ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.

Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.

Koniugat ADC z przeciwciała, łącznika i leku wiąże antygen komórki nowotworowej. Po pobraniu do komórki i przetworzeniu w lizosomie uwolniony lek działa toksycznie.

Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics, „Bioscience Reports” 35(4), 2015; P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych, „Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;

D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 13; strona PDF 20
Materiał do zadania 13 · strona PDF 20
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Wyjaśnij, dlaczego ADC dostarcza toksyczne substancje tylko do komórek nowotworowych, z pominięciem komórek zdrowych. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm działania ADC.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 13.1; strona PDF 21
Zadanie 13.1 · strona PDF 21

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel funkcję przeciwciała i funkcję przyłączonej substancji toksycznej.

Podpowiedź 2

Co odróżnia powierzchnię komórki rozpoznawanej przez dane przeciwciało?

Podpowiedź 3

Połącz swoiste wiązanie antygenu z wybiórczym dostarczaniem kompleksu w opisanym modelu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• ADC jest pobierany przez komórki nowotworowe, ponieważ mają one odpowiednie receptory rozpoznawane przez przeciwciało wchodzące w skład ADC.

• W odróżnieniu od komórek zdrowych chore komórki mają specyficzne antygeny konieczne do związania kompleksu ADC, zawierającego swoiste przeciwciała.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 25
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 25

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające użycie przeciwciał (monoklonalnych) skierowanych przeciwko antygenom swoistym dla komórek nowotworowych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

W modelu opisanym w zadaniu przeciwciało ADC rozpoznaje określony antygen komórki nowotworowej. To wiązanie kieruje kompleks do komórki i umożliwia pobranie leku, podczas gdy komórki bez odpowiedniego antygenu nie wiążą go w ten sposób. Wyjaśnienie wymaga swoistości przeciwciała, a nie samego stwierdzenia, że lek „wie, gdzie jest nowotwór”.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające użycie przeciwciał (monoklonalnych) skierowanych przeciwko antygenom swoistym dla komórek nowotworowych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 13.1 — w podstawie programowej. Swoistość antygen–przeciwciało zastosowana w opisanym leku.

  • PR:XI.2.2.c — przedstawia narządy i komórki układu odpornościowego człowieka,
  • PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
  • PR:OG.IV.1 — interpretuje informacje i wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe między procesami i zjawiskami, formułuje wnioski;
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 13.1

W podstawie programowej

Swoistość antygen–przeciwciało zastosowana w opisanym leku.

  • PR:XI.2.2.c — przedstawia narządy i komórki układu odpornościowego człowieka,
  • PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
  • PR:OG.IV.1 — interpretuje informacje i wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe między procesami i zjawiskami, formułuje wnioski;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z13-1

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.2.2.c | PR:OG.III.2 | PR:OG.IV.1

Wymagania historyczne: V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową […] swoistą […].

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: człowiek

Zagadnienia: Odporność

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania