Zadanie 5.1 — maj 2024 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2024 · Formuła 2023

Wiele bakterii to ekstremofile – organizmy żyjące w ekstremalnych warunkach środowiskowych. Skrajne wartości określonych czynników fizycznych i chemicznych są warunkiem koniecznym do prawidłowego zajścia procesów metabolicznych u ekstremofili.

W zależności od wartości optymalnej temperatury wzrostu wyróżnia się wśród ekstremofili:

• psychrofile – organizmy, które nie rosną w temperaturze powyżej 20 °C, a optymalne warunki do ich rozwoju stwarza temperatura poniżej 15 °C. Psychrofile wykształciły wiele adaptacji do niskich wartości temperatury, wśród których można wyróżnić mechanizmy chroniące przed nadmiernym zmniejszeniem płynności ich błon komórkowych;

• termofile – organizmy, których optymalna temperatura wzrostu wynosi ponad 50 °C. Maksymalna temperatura umożliwiająca życie wynosi 122 °C. Wysoka temperatura powoduje wzrost płynności błony komórkowej oraz destabilizuje strukturę białek i kwasów nukleinowych termofili. Z tego powodu w białkach termofili znajdują się liczne mostki disiarczkowe, a cząsteczki rRNA i tRNA mają wysoką zawartość par zasad GC.

Enzymy wytwarzane przez ekstremofile są wykorzystywane w biotechnologii.

Na podstawie: A. Zabłotni, A. Dziadosz, Ekstremofile – mikroorganizmy z przeszłością i z przyszłością,

„Postępy Mikrobiologii” 52(4), 2013.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 5; strona PDF 8
Materiał do zadania 5 · strona PDF 8
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Określ, które z poniższych modyfikacji składu chemicznego lipidów błony komórkowej stanowią adaptację do życia w niskiej temperaturze. Zaznacz T, jeśli modyfikacja jest adaptacją do życia w niskiej temperaturze, albo N – jeśli nią nie jest.

1.Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.
1. Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.
2.Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.
2. Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 5.1; strona PDF 8
Zadanie 5.1 · strona PDF 8

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, jaki problem powoduje ochłodzenie błony: nadmierny wzrost czy spadek jej płynności? Dopiero potem oceń oba rodzaje zmian lipidów.

Podpowiedź 2

Porównaj możliwość ścisłego upakowania długich nasyconych łańcuchów i łańcuchów krótszych. Silniejsze oddziaływania między łańcuchami ograniczają ich ruchliwość.

Podpowiedź 3

W chłodzie korzystne są zmiany utrudniające zbyt zwarte ułożenie lipidów. Oceń osobno wzrost nasycenia oraz skrócenie łańcuchów, nie traktując ich jako tej samej modyfikacji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – N, 2. – T.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 7
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 7

Zasady oceniania

1 pkt – za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Oceny to N i T. W niskiej temperaturze trzeba ograniczać nadmierne usztywnienie błony. Długie, nasycone łańcuchy kwasów tłuszczowych mogą ściśle do siebie przylegać, więc zwiększanie ich udziału nie służy utrzymaniu płynności w chłodzie. Krótsze łańcuchy słabiej ze sobą oddziałują i trudniej tworzą ciasny uporządkowany układ. Ich większy udział pomaga zachować płynność. Nie należy mylić przystosowania do zimna ze stabilizowaniem błony w wysokiej temperaturze.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

1. Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych. — w podstawie programowej. Skład lipidów błonowych a temperatura środowiska. Zakres części: 1. Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych..

  • PR:II.2 — wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami;
  • PR:I.2.3 — przedstawia budowę lipidów (uwzględniając wiązania estrowe); rozróżnia lipidy proste i złożone, przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne;

2. Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych. — w podstawie programowej. Skład lipidów błonowych a temperatura środowiska. Zakres części: 2. Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych..

  • PR:II.2 — wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami;
  • PR:I.2.3 — przedstawia budowę lipidów (uwzględniając wiązania estrowe); rozróżnia lipidy proste i złożone, przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne;
Wymagania podstawy programowej

1. Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.

W podstawie programowej

Skład lipidów błonowych a temperatura środowiska. Zakres części: 1. Wzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych..

  • PR:II.2 — wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami;
  • PR:I.2.3 — przedstawia budowę lipidów (uwzględniając wiązania estrowe); rozróżnia lipidy proste i złożone, przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne;

2. Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.

W podstawie programowej

Skład lipidów błonowych a temperatura środowiska. Zakres części: 2. Wzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych..

  • PR:II.2 — wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami;
  • PR:I.2.3 — przedstawia budowę lipidów (uwzględniając wiązania estrowe); rozróżnia lipidy proste i złożone, przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z5-1

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:II.2 | PR:I.2.3

Wymagania historyczne: II. Komórka. Zdający: 2) wykazuje związek budowy błony komórkowej z pełnionymi przez nią funkcjami. I. Chemizm życia. 2. Składniki organiczne. Zdający: 3) przedstawia budowę lipidów […], przedstawia właściwości lipidów oraz określa ich znaczenie biologiczne.

Działy: Komórka | Chemizm życia

Organizmy: bakterie

Zagadnienia: Składniki organiczne

Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych | Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania