Materiał źródłowy do zadania
Roztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu – na przedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet w gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów. Alergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn chorób alergicznych.
Poniższe zdjęcie spod skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM) przedstawia
Na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Stawonogi, Warszawa 2013. Fotografia: Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały nadmierną odpowiedź immunologiczną ludzkiego organizmu na alergeny roztoczy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi
na powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która
powoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg
oddechowych oraz pojawia się katar.
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel komórkę wytwarzającą przeciwciało od tej, która po rozpoznaniu alergenu uwalnia mediatory. Pytanie opisuje etap reakcji z histaminą.
Podpowiedź 2
Powiąż obrzęk z przechodzeniem płynu z naczyń do przestrzeni międzykomórkowych. Jaki kierunek zmiany przepuszczalności naczyń sprzyja takiemu zjawisku?
Podpowiedź 3
Dopasuj trzy elementy jednego mechanizmu: IgE na komórce uwalniającej histaminę, rozszerzenie naczyń i łatwiejsze przenikanie płynu przez ich ściany. Nie przypisuj wszystkich tych działań limfocytom B.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi na powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która powoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie) przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg oddechowych oraz pojawia się katar.
Zasady oceniania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Alergen wiąże IgE na komórkach tucznych, pobudzając uwolnienie histaminy. Histamina rozszerza naczynia i zwiększa przepuszczalność ich ścian, co umożliwia przemieszczanie się płynu do tkanek i powstawanie obrzęku. Poprawne wybory to zatem komórki tuczne, rozszerzenie i zwiększenie. Limfocyty B uczestniczą w powstawaniu przeciwciał, ale w opisanym etapie to komórki tuczne są źródłem uwalnianej histaminy. Trzeba odróżnić produkcję IgE od reakcji komórek z już związanym IgE.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Komórki tuczne i histamina w alergii. Zakres części: Luka 1.
- PR:XI.2.2.g — analizuje zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna) oraz podaje sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne).
Luka 2
W podstawie programowej
Komórki tuczne i histamina w alergii. Zakres części: Luka 2.
- PR:XI.2.2.g — analizuje zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna) oraz podaje sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne).
- PR:XI.2.2.d — przedstawia rolę mediatorów układu odpornościowego w reakcji odpornościowej (białka ostrej fazy, cytokiny),
Luka 3
W podstawie programowej
Komórki tuczne i histamina w alergii. Zakres części: Luka 3.
- PR:XI.2.2.g — analizuje zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna) oraz podaje sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne).
- PR:XI.2.2.d — przedstawia rolę mediatorów układu odpornościowego w reakcji odpornościowej (białka ostrej fazy, cytokiny),
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Odporność
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych