Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2024 · Formuła 2023
Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.
Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.
Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.
Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.
Na podstawie: W. von Engelhardt, G. Breves, Fizjologia zwierząt domowych, Łódź 2010;
S.E. Crawford i in., Rotavirus Infection, „Nature Reviews Disease Primers” 3, 2017;
C.A. Omatola, A.O. Olaniran, Rotaviruses: From Pathogenesis to Disease Control – A Critical Review,
„Viruses” 14(5), 2022.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Na podstawie przedstawionych informacji podaj przyczynę nietolerancji mleka występującej u dzieci po przebytym zakażeniu rotawirusem.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wymień cukier występujący w mleku i odpowiadający mu enzym trawienny. Sprawdź w materiale, jaki wpływ infekcja wywiera na enzymy powierzchni nabłonka.
Podpowiedź 2
Nazwy cukru i enzymu różnią się końcówką: laktoza jest substratem, laktaza katalizuje jej rozkład. Którego z nich po infekcji jest za mało?
Podpowiedź 3
Odpowiedź sformułuj jako niedobór konkretnego enzymu powodujący niepełne trawienie cukru mlecznego. Nie zastępuj niedoboru stwierdzeniem o całkowitym braku, którego materiał nie potwierdza.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
• Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
• W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości strawić.
• Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór disacharydaz.
• Niedobór laktazy.
Uwagi: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do niedoboru disacharydaz”. Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier – laktozę z enzymem – laktazą, np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie niedobór disacharydaz, a nie – ich całkowity brak.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Przyczyną jest niedobór laktazy po uszkodzeniu zakażonych komórek kosmków. Enzym ten rozkłada laktozę, czyli dwucukier mleka; jego zmniejszona ilość powoduje niepełne trawienie laktozy. Cukier pozostaje w jelicie i nasila dolegliwości związane z jego spożyciem. Trzeba nazwać konkretny enzym lub konkretny niestrawiony cukier. Nie należy pisać o niedoborze laktozy ani o całkowitym braku laktazy: opis mówi o ograniczonej aktywności, nie koniecznie o jej zaniku.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 12.4 — w podstawie programowej. Niedobór laktazy jako przyczyna nietolerancji mleka.
- PR:XI.2.1.f — przedstawia proces trawienia poszczególnych składników pokarmowych w przewodzie pokarmowym człowieka; planuje i przeprowadza doświadczenie sprawdzające warunki trawienia skrobi,
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 12.4
W podstawie programowej
Niedobór laktazy jako przyczyna nietolerancji mleka.
- PR:XI.2.1.f — przedstawia proces trawienia poszczególnych składników pokarmowych w przewodzie pokarmowym człowieka; planuje i przeprowadza doświadczenie sprawdzające warunki trawienia skrobi,
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z12-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.1.f | PR:OG.III.2
Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 1) Odżywianie się. Zdający: f) przedstawia proces trawienia poszczególnych składników pokarmowych […].
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: wirusy | zwierzęta
Zagadnienia: Odżywianie się
Umiejętności: Pogłębianie znajomości uwarunkowań zdrowia człowieka | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych