Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · czerwiec 2024 · Formuła 2015
Jądro komórkowe jest otoczone dwiema błonami jądrowymi tworzącymi wspólnie otoczkę jądrową. Tuż pod wewnętrzną błoną jądrową znajduje się blaszka jądrowa, której głównym składnikiem są laminy zaliczane do filamentów pośrednich cytoszkieletu. Laminy pełnią funkcję wzmacniającą, a także odpowiadają za organizację chromatyny oraz za regulację ekspresji genów. Filamenty blaszki jądrowej ulegają demontażowi i formowaniu na nowo przy każdym podziale komórkowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono strukturę blaszki jądrowej. Na fioletowo zaznaczono białka związane z otoczką jądrową, na ciemnoróżowo – czynniki transkrypcyjne, a na niebiesko – białka związane z chromatyną.
Na podstawie: H.D.M. Coutinho i in., Molecular Ageing […], „Immunity and Ageing” 6(4), 2009.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wyjaśnij, dlaczego przy każdym podziale komórkowym filamenty pośrednie blaszki jądrowej muszą ulegać demontażowi oraz ponownemu formowaniu.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż blaszkę jądrową z otoczką, a następnie przypomnij sobie los otoczki w typowym opisywanym podziale. Nie traktuj lamin jak struktury niezależnej od jądra.
Podpowiedź 2
Sztywna warstwa pod otoczką utrudniałaby dostęp wrzeciona do chromosomów i ich rozdział. Co trzeba z nią zrobić przed segregacją materiału genetycznego?
Podpowiedź 3
Po wyjaśnieniu demontażu dopisz, kiedy i po co następuje ponowne formowanie. Nowe jądra potrzebują otoczki i podpierającej ją blaszki, więc samo „ułatwienie podziału” nie obejmuje całego polecenia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Filamenty pośrednie blaszki jądrowej są związane z otoczką jądrową, która rozpada się podczas podziału komórki. Dlatego w trakcie podziału te filamenty ulegają również rozpadowi i są ponownie formowane podczas odtwarzania otoczki jądrowej.
• Ze względu na to, że otoczka jądrowa zanika w trakcie podziału komórkowego i na nowo formuje się w komórkach potomnych, związana z nią blaszka jądrowa także musi ulegać demontażowi i formowaniu na nowo.
• Laminy jądrowe są demontowane, ponieważ przeszkadzałyby podczas podziału komórki w rozdzieleniu się chromosomów do przeciwległych biegunów komórki. Następnie ulegają ponownemu formowaniu podczas odtwarzania otoczki jądrowej.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające związanie blaszki jądrowej (oraz
tworzących ją filamentów) z otoczką jądrową, która ulega rozpadowi podczas podziału komórkowego LUB uwzględniające konieczność rozdzielenia chromosomów do przeciwległych biegunów komórki. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Blaszka jądrowa jest związana z wewnętrzną stroną otoczki. Podczas opisanego podziału otoczka zanika, aby umożliwić rozdział chromosomów, więc wspierające ją filamenty lamin również muszą zostać zdemontowane. Po rozdzieleniu materiału genetycznego powstają otoczki jąder potomnych, a laminy ponownie tworzą ich warstwę wzmacniającą. Odpowiedź powinna uwzględniać obie fazy: czasowe usunięcie struktury i jej odbudowę przy odtwarzaniu jąder.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające związanie blaszki jądrowej (oraz
tworzących ją filamentów) z otoczką jądrową, która ulega rozpadowi podczas podziału komórkowego LUB uwzględniające konieczność rozdzielenia chromosomów do przeciwległych biegunów komórki. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 3.2 — w podstawie programowej. Przebudowa otoczki jądrowej w podziale komórki.
- PR:II.5 — przedstawia budowę jądra komórkowego i jego rolę w funkcjonowaniu komórki;
- PR:IV.4 — opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 3.2
W podstawie programowej
Przebudowa otoczki jądrowej w podziale komórki.
- PR:II.5 — przedstawia budowę jądra komórkowego i jego rolę w funkcjonowaniu komórki;
- PR:IV.4 — opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-CZERWIEC-F2015-Z3-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.5 | PR:IV.4
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 2) opisuje cykl komórkowy […].
Działy: Komórka | Podziały komórkowe
Procesy: ekspresja genów