Materiał źródłowy do zadania
Rodzina storczykowatych jest jedną z grup systematycznych roślin najbardziej zagrożonych wyginięciem w skali światowej. Jednym z głównych powodów tego zagrożenia są zmiany zachodzące w siedliskach zajmowanych przez storczyki.
Miodokwiat krzyżowy (Herminium monorchis), należący do rodziny storczykowatych, jest rośliną niezwykle rzadką, światłożądną, niewielkich rozmiarów, kwitnącą od maja do sierpnia i zapylaną przez owady. W Europie rośnie na ciepłolubnych murawach i na wilgotnych łąkach. W Polsce ze wszystkich wcześniej zidentyfikowanych naturalnych stanowisk zachowało się do chwili obecnej tylko jedno – znajdujące się w obszarze chronionego krajobrazu „Dolina Rospudy”. To stanowisko w Puszczy Augustowskiej liczyło w 1987 r. około 100 roślin kwitnących i 50 płonnych, rosnących w skupieniach po 2 do 8 osobników, na powierzchni około dwóch hektarów. W Puszczy Augustowskiej miodokwiat rośnie na silnie nawodnionym, rozległym torfowisku. Dla ochrony tego stanowiska zaproponowano utworzenie rezerwatu. Ten projekt nie doczekał się jednak realizacji, ale wprowadzono zabiegi ochrony czynnej polegające m.in. na usuwaniu siewek drzew i krzewów. Miodokwiat krzyżowy podlega ścisłej ochronie gatunkowej oraz ochronie na mocy konwencji CITES.
Na podstawie: F. Jarzombkowski, Krajowy program ochrony miodokwiatu krzyżowego Herminium monorchis,
Świebodzin 2012; Polska Czerwona Księga Roślin, Kraków 2001;
siedliska.gios.gov.pl
Wykaż, że usuwanie siewek drzew i krzewów na terenie występowania miodokwiatu krzyżowego w Puszczy Augustowskiej sprzyja przetrwaniu tego gatunku.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W źródle odszukaj wymaganie miodokwiatu dotyczące światła i jego niewielki rozmiar. Następnie rozważ skutek wzrostu drzew ponad jego stanowiskiem.
Podpowiedź 2
Siewka sama jeszcze niewiele zacienia, ale może rozwinąć się w znacznie wyższy krzew lub drzewo. Zabieg zapobiega temu etapowi zarastania.
Podpowiedź 3
Połącz usuwanie siewek z ograniczeniem zacienienia światłożądnej rośliny. Nie proponuj zmiany uwodnienia, ponieważ zadanie dotyczy innego czynnika siedliskowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Usuwania siewek drzew i krzewów spowoduje, że miodokwiat krzyżowy będzie miał dostęp do światła.
• Jeżeli urosłyby drzewa i krzewy w pobliżu miodokwiatu, to zostałby on zacieniony, a jest rośliną światłożądną. Dlatego należy usuwać siewki drzew i krzewów.
• Usuwanie tych roślin nie dopuszcza do zacienienia światłożądnego miodokwiatu.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że usuwanie siewek drzew i krzewów zwiększa dostępność
światła dla miodokwiatu krzyżowego, który jest rośliną światłożądną. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Usuwanie siewek drzew i krzewów ogranicza przyszłe zacienienie niewielkiego, światłożądnego miodokwiatu. Dzięki zachowaniu dostępu do światła roślina może skuteczniej prowadzić fotosyntezę, rosnąć i rozmnażać się. Jest to zabieg ochrony czynnej przeciwdziałający zarastaniu siedliska. Argument nie polega na tym, że wszystkie drzewa są szkodliwe lub trzeba osuszyć torfowisko: chroniony gatunek potrzebuje równocześnie odpowiednich warunków wodnych. Trzeba powiązać konkretny zabieg z wymaganiem świetlnym wskazanym w opisie.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że usuwanie siewek drzew i krzewów zwiększa dostępność
światła dla miodokwiatu krzyżowego, który jest rośliną światłożądną. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 17.1
W podstawie programowej
Ochrona czynna przez ograniczenie konkurencji o światło.
- PR:XVIII.5 — uzasadnia konieczność stosowania różnych form ochrony przyrody, w tym Natura 2000;
- PR:XVII.3.2 — przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z17-1
Organizator: CKE
Działy: Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona | Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Umiejętności: Rozwijanie postawy szacunku wobec przyrody i środowiska