Materiał źródłowy do zadania
Wolne żelazo jest toksyczne dla komórek i z tego powodu jest ono prawie u wszystkich organizmów magazynowane w cytoplazmie w postaci metaloproteiny – ferrytyny. Białko to składa się z 24 łańcuchów polipeptydowych. U kręgowców występują dwa rodzaje takich łańcuchów: ciężkie (H) i lekkie (L). We wnętrzu ferrytyny może gromadzić się do 4500 atomów żelaza w postaci związków mineralnych. W wysokich stężeniach ferrytyna występuje w wątrobie i nerkach.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę zewnętrzną oraz przekrój przez cząsteczkę ludzkiej ferrytyny, zbudowanej wyłącznie z łańcuchów ciężkich. Kolorami oznaczono
Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009;
J. Gałązka-Friedman, A. Friedman, Żelazo w neurodegeneracji, „Kosmos” 63, 2014; pdb101.rcsb.org/motm/35
Które spośród podanych produktów spożywczych są bogatym źródłem żelaza w diecie człowieka? Zaznacz dwie odpowiedzi spośród podanych.
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj informację o magazynowaniu żelaza i obecności białek zawierających hem. Poszukaj produktów pochodzących z tkanek zwierzęcych.
Podpowiedź 2
Olej nie jest bogatym źródłem mineralnego żelaza tylko dlatego, że ma dużą wartość energetyczną. Wątroba wiąże się z zapasami tego pierwiastka.
Podpowiedź 3
Zaznacz mięso i wątrobę drobiową, czyli A i C. Nie wyciągaj z tego wniosku, że żadna roślina nie może dostarczać żelaza.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A, C
Zasady oceniania
1 pkt – za wskazanie obydwu właściwych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Poprawne odpowiedzi to A i C: mięso oraz wątroba drobiowa. Tkanki zwierzęce zawierają żelazo w białkach, w tym w hemie i zapasach ferrytyny; wątroba jest szczególnie związana z jego magazynowaniem. Olej słonecznikowy składa się głównie z lipidów i nie jest bogatym źródłem tego pierwiastka. Mleko i owoce nie są w przedstawionym zestawie najlepszymi źródłami żelaza. Wybór dotyczy porównania wymienionych produktów, nie twierdzenia, że żywność roślinna w ogóle go nie zawiera.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za wskazanie obydwu właściwych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 1.3
W podstawie programowej
Pokarmowe źródła żelaza.
- PR:I.1.2 — przedstawia znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów (Fe, I, F);
- PR:XI.2.1.c — przedstawia rolę nieorganicznych i organicznych składników pokarmowych w odżywianiu człowieka, w szczególności białek pełnowartościowych i niepełnowartościowych, NNKT, błonnika, witamin,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2022-CZERWIEC-F2015-Z1-3
Organizator: CKE
Działy: Chemizm życia | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Odżywianie się