Materiał źródłowy do zadania
Wolne żelazo jest toksyczne dla komórek i z tego powodu jest ono prawie u wszystkich organizmów magazynowane w cytoplazmie w postaci metaloproteiny – ferrytyny. Białko to składa się z 24 łańcuchów polipeptydowych. U kręgowców występują dwa rodzaje takich łańcuchów: ciężkie (H) i lekkie (L). We wnętrzu ferrytyny może gromadzić się do 4500 atomów żelaza w postaci związków mineralnych. W wysokich stężeniach ferrytyna występuje w wątrobie i nerkach.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę zewnętrzną oraz przekrój przez cząsteczkę ludzkiej ferrytyny, zbudowanej wyłącznie z łańcuchów ciężkich. Kolorami oznaczono
Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009;
J. Gałązka-Friedman, A. Friedman, Żelazo w neurodegeneracji, „Kosmos” 63, 2014; pdb101.rcsb.org/motm/35
Uzupełnij poniższe zdania dotyczące znaczenia żelaza w organizmie człowieka tak, aby zawierały informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Żelazo to istotny (mikroelement / makroelement) w organizmie człowieka, który wchodzi
m.in. w skład (tyroksyny / hemoglobiny). Niedobór żelaza jest jedną z przyczyn (anemii /
niedoczynności tarczycy).
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel trzy pytania: ilość potrzebnego pierwiastka, jego miejsce w białku oraz skutek niedoboru. Ważna funkcja nie zmienia mikroelementu w makroelement.
Podpowiedź 2
Hemoglobina zawiera hem z żelazem. Dla tyroksyny charakterystyczny jest jod, więc nie przypisuj obu pierwiastkom tych samych funkcji.
Podpowiedź 3
Zaznacz mikroelement, hemoglobinę i anemię. Pamiętaj, że anemia ma różne przyczyny, a pytanie wskazuje tylko jedną z nich.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.).
Żelazo to istotny (mikroelement / makroelement) w organizmie człowieka, który wchodzi m.in. w skład (tyroksyny / hemoglobiny). Niedobór żelaza jest jedną z przyczyn (anemii / niedoczynności tarczycy).
Zasady oceniania
1 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w trzech nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Wybory to mikroelement, hemoglobiny i anemii. Żelazo jest potrzebne w stosunkowo małej ilości, lecz pełni ważne funkcje, między innymi jako składnik hemu hemoglobiny wiążącej tlen. Niedobór może ograniczać wytwarzanie prawidłowej ilości hemoglobiny i prowadzić do niedokrwistości. Tyroksyna zawiera jod, a nie żelazo jako swój charakterystyczny składnik mineralny. Określenie mikroelement opisuje ilościowe zapotrzebowanie, nie małe znaczenie biologiczne. Niedobór żelaza jest jedną z przyczyn anemii, a nie wyjaśnieniem każdej jej postaci.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w trzech nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Żelazo w hemoglobinie i anemia z niedoboru. Zakres części: Luka 1.
- PR:I.1.2 — przedstawia znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów (Fe, I, F);
Luka 2
W podstawie programowej
Żelazo w hemoglobinie i anemia z niedoboru. Zakres części: Luka 2.
- PR:I.1.2 — przedstawia znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów (Fe, I, F);
Luka 3
W podstawie programowej
Żelazo w hemoglobinie i anemia z niedoboru. Zakres części: Luka 3.
- PR:I.1.2 — przedstawia znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów (Fe, I, F);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2022-CZERWIEC-F2015-Z1-2
Organizator: CKE
Działy: Chemizm życia
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Składniki nieorganiczne