Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 19 · czerwiec 2021 · Formuła 2015
Podczas badań mokradeł występujących u ujścia rzeki do morza zaobserwowano, że trawa spartyna (Spartina patens) jest dominującym gatunkiem na mokradłach słonowodnych, a pałka wąskolistna (Typha angustifolia) – na mokradłach słodkowodnych. Przygotowano eksperyment terenowy, w którym posadzono spartynę oraz pałkę wąskolistną na poletkach doświadczalnych przygotowanych w dwóch wariantach:
• na mokradłach słonowodnych i na mokradłach słodkowodnych w obecności innych gatunków roślin, z którymi naturalnie występują,
• na mokradłach słonowodnych i na mokradłach słodkowodnych bez obecności innych gatunków. Po upływie dwóch sezonów wegetacyjnych zmierzono biomasę osobników spartyny i pałki wąskolistnej na wszystkich poletkach. Wyniki eksperymentu przedstawiono w tabeli.
| Średnia biomasa [g/dm2] | ||||
|---|---|---|---|---|
| spartyna | pałka wąskolistna | |||
| mokradła słonowodne | mokradła słodkowodne | mokradła słonowodne | mokradła słodkowodne | |
| W obecności innych gatunków roślin | 8 | 3 | 0 | 18 |
| Bez obecności innych gatunków roślin | 10 | 20 | 0 | 33 |
Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012;
C.M. Crain i wsp., Physical and biotic drivers of plant distribution accross estuarine salinity gradients, „Ecology” 85(9), 2004.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2021-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Określ, czy nieobecność pałki wąskolistnej w zbiorowiskach mokradeł słonowodnych jest wynikiem konkurencji międzygatunkowej, czy – zasolenia wody. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do wyników eksperymentu.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy usunięcie konkurentów przywróciło wzrost pałki w wodzie słonej. To bezpośredni sposób odróżnienia obu proponowanych przyczyn.
Podpowiedź 2
W obu wariantach zasolonych biomasa pałki wynosi 0. Brak poprawy po usunięciu innych roślin przemawia przeciw konkurencji jako wyjaśnieniu nieobecności.
Podpowiedź 3
Wskaż zasolenie i uzasadnij zerową biomasą pałki na mokradłach słonowodnych także bez konkurentów, przy jednoczesnym wzroście w wodzie słodkiej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Jest to wynik zasolenia, ponieważ na mokradłach słonych na poletkach bez innych roślin pałka wąskolistna także nie rosła.
• Zasolenie wody, bo jak nic innego nie rośnie, to pałka i tak nie rośnie.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że jest to wynik zasolenia i poprawne uzasadnienie, odnoszące się do braku wzrostu pałki wąskolistnej na poletkach pozbawionych innych roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Nieobecność pałki na badanych mokradłach słonowodnych wynika z zasolenia, nie z samej konkurencji. W wodzie słonej jej biomasa wynosiła 0 zarówno przy obecności innych gatunków, jak i po ich usunięciu. Gdyby jedyną przeszkodą była konkurencja, jej eliminacja powinna umożliwić wzrost. Tymczasem bez konkurentów pałka rosła w wodzie słodkiej, osiągając 33 g/dm², a nadal nie rosła w słonej. To porównanie oddziela ograniczenie abiotyczne od wpływu innych roślin.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za określenie, że jest to wynik zasolenia i poprawne uzasadnienie, odnoszące się do braku wzrostu pałki wąskolistnej na poletkach pozbawionych innych roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 19.2 — w podstawie programowej. Zasolenie jako czynnik ograniczający wzrost.
- PR:XVII.1.3 — wyjaśnia, czym jest tolerancja ekologiczna;
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 19.2
W podstawie programowej
Zasolenie jako czynnik ograniczający wzrost.
- PR:XVII.1.3 — wyjaśnia, czym jest tolerancja ekologiczna;
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2021-CZERWIEC-F2015-Z19-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.3 | PR:OG.II.5
Wymagania historyczne: VII. Ekologia. 1. Nisza ekologiczna. Zdający: 2) określa środowisko życia organizmu, mając podany jego zakres tolerancji na określone czynniki (np. temperaturę, wilgotność, stężenie tlenków siarki w powietrzu); III etap edukacyjny. IV. Ekologia. Zdający: 2) wskazuje, na przykładzie dowolnie wybranego gatunku, zasoby, o które konkurują jego przedstawiciele między sobą i z innymi gatunkami, przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej.
Działy: Ekologia
Organizmy: rośliny
Zagadnienia: Ekologia organizmów