Zadanie 15.3 — czerwiec 2021 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 15 · czerwiec 2021 · Formuła 2015

Adrenalina to hormon, który mobilizuje organizm do działania w warunkach krótkotrwałego stresu. Na schemacie przedstawiono występowanie receptorów dla adrenaliny (adrenergicznych) typu α i typu β w różnych rodzajach komórek organizmu człowieka oraz reakcję tych komórek

Wpływ adrenaliny na trzy typy komórek: wątrobową i mięśni gładkich z receptorem β oraz mięśni gładkich z receptorem α. Pokazano uwalnianie glukozy, rozluźnienie albo skurcz komórki.

Na podstawie: J.B. Reece, L.A. Urry, M.L. Cain, S.A. Wasserman, P.V. Minorsky, R.B. Jackson, Campbell Biology, 10th ed., Stany Zjednoczone 2014.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 15; strona PDF 18
Materiał do zadania 15 · strona PDF 18
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2021-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Określ, czy adrenalina jest hormonem steroidowym, czy – pochodną aminokwasu. Odpowiedź uzasadnij, porównując lokalizację komórkową receptorów adrenergicznych z typową lokalizacją receptorów dla obu rodzajów hormonów.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 15.3; strona PDF 19
Zadanie 15.3 · strona PDF 19

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy receptor na schemacie leży w błonie, czy wewnątrz komórki. Porównaj tę lokalizację z typowym działaniem hormonów steroidowych.

Podpowiedź 2

Adrenalina jest katecholaminą o receptorach błonowych. Steroidy zwykle przechodzą przez błonę i wiążą receptory wewnątrzkomórkowe; porównaj te dwa mechanizmy.

Podpowiedź 3

Wskaż pochodną aminokwasu i receptor błonowy, zestawiając go z wewnątrzkomórkowym receptorem steroidu. Nie twierdź, że wszystkie pochodne aminokwasów mają receptory powierzchniowe.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Hormony steroidowe mają receptory wewnątrzkomórkowe, natomiast hormony będące pochodnymi aminokwasów oraz hormony białkowe mają receptory zlokalizowane są w błonie komórkowej. Receptory adrenergiczne są zlokalizowane w błonie komórkowej, a więc hormon adrenalina jest pochodną aminokwasu.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 28
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 28

Zasady oceniania

1 pkt – za określenie, że adrenalina jest pochodną aminokwasu oraz poprawne uzasadnienie uwzględniające: 1) zlokalizowanie receptora dla adrenaliny w błonie komórkowej oraz 2) porównanie tej lokalizacji z typową lokalizacją receptorów dla hormonów: steroidowych – wewnątrzkomórkowa i białkowych – w błonie komórkowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Adrenalina jest pochodną aminokwasu, a jej receptory znajdują się w błonie komórkowej. Jest katecholaminą, która przekazuje sygnał przez receptor powierzchniowy, podczas gdy typowe receptory hormonów steroidowych znajdują się wewnątrz komórki. W uzasadnieniu należy porównać obie lokalizacje. Nie wolno jednak rozszerzać tej reguły na wszystkie pochodne aminokwasów: hormony tarczycy także wywodzą się z tyrozyny, ale działają przez receptory wewnątrzkomórkowe. Rozstrzygnięcie dotyczy adrenaliny i przedstawionego mechanizmu, nie całej chemicznie zróżnicowanej grupy.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za określenie, że adrenalina jest pochodną aminokwasu oraz poprawne uzasadnienie uwzględniające: 1) zlokalizowanie receptora dla adrenaliny w błonie komórkowej oraz 2) porównanie tej lokalizacji z typową lokalizacją receptorów dla hormonów: steroidowych – wewnątrzkomórkowa i białkowych – w błonie komórkowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 15.3 — w podstawie programowej. Receptory hormonów steroidowych i niesteroidowych.

  • PR:XI.2.5.a — wyjaśnia, w jaki sposób hormony steroidowe i niesteroidowe (pochodne aminokwasów i peptydowe) regulują czynności komórek docelowych,
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 15.3

W podstawie programowej

Receptory hormonów steroidowych i niesteroidowych.

  • PR:XI.2.5.a — wyjaśnia, w jaki sposób hormony steroidowe i niesteroidowe (pochodne aminokwasów i peptydowe) regulują czynności komórek docelowych,

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2021-CZERWIEC-F2015-Z15-3

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.2.5.a

Wymagania historyczne: V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 12. Układ dokrewny. Zdający: 1) klasyfikuje hormony według kryterium budowy chemicznej oraz przedstawia wpływ hormonów peptydowych […] na komórki docelowe; 6) wyjaśnia działanie adrenaliny […].

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: człowiek

Zagadnienia: Regulacja nerwowa

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania