Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 15 · czerwiec 2021 · Formuła 2015
Adrenalina to hormon, który mobilizuje organizm do działania w warunkach krótkotrwałego stresu. Na schemacie przedstawiono występowanie receptorów dla adrenaliny (adrenergicznych) typu α i typu β w różnych rodzajach komórek organizmu człowieka oraz reakcję tych komórek

Na podstawie: J.B. Reece, L.A. Urry, M.L. Cain, S.A. Wasserman, P.V. Minorsky, R.B. Jackson, Campbell Biology, 10th ed., Stany Zjednoczone 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2021-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy receptor na schemacie leży w błonie, czy wewnątrz komórki. Porównaj tę lokalizację z typowym działaniem hormonów steroidowych.
Podpowiedź 2
Adrenalina jest katecholaminą o receptorach błonowych. Steroidy zwykle przechodzą przez błonę i wiążą receptory wewnątrzkomórkowe; porównaj te dwa mechanizmy.
Podpowiedź 3
Wskaż pochodną aminokwasu i receptor błonowy, zestawiając go z wewnątrzkomórkowym receptorem steroidu. Nie twierdź, że wszystkie pochodne aminokwasów mają receptory powierzchniowe.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Hormony steroidowe mają receptory wewnątrzkomórkowe, natomiast hormony będące pochodnymi aminokwasów oraz hormony białkowe mają receptory zlokalizowane są w błonie komórkowej. Receptory adrenergiczne są zlokalizowane w błonie komórkowej, a więc hormon adrenalina jest pochodną aminokwasu.
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że adrenalina jest pochodną aminokwasu oraz poprawne uzasadnienie uwzględniające: 1) zlokalizowanie receptora dla adrenaliny w błonie komórkowej oraz 2) porównanie tej lokalizacji z typową lokalizacją receptorów dla hormonów: steroidowych – wewnątrzkomórkowa i białkowych – w błonie komórkowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Adrenalina jest pochodną aminokwasu, a jej receptory znajdują się w błonie komórkowej. Jest katecholaminą, która przekazuje sygnał przez receptor powierzchniowy, podczas gdy typowe receptory hormonów steroidowych znajdują się wewnątrz komórki. W uzasadnieniu należy porównać obie lokalizacje. Nie wolno jednak rozszerzać tej reguły na wszystkie pochodne aminokwasów: hormony tarczycy także wywodzą się z tyrozyny, ale działają przez receptory wewnątrzkomórkowe. Rozstrzygnięcie dotyczy adrenaliny i przedstawionego mechanizmu, nie całej chemicznie zróżnicowanej grupy.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za określenie, że adrenalina jest pochodną aminokwasu oraz poprawne uzasadnienie uwzględniające: 1) zlokalizowanie receptora dla adrenaliny w błonie komórkowej oraz 2) porównanie tej lokalizacji z typową lokalizacją receptorów dla hormonów: steroidowych – wewnątrzkomórkowa i białkowych – w błonie komórkowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 15.3 — w podstawie programowej. Receptory hormonów steroidowych i niesteroidowych.
- PR:XI.2.5.a — wyjaśnia, w jaki sposób hormony steroidowe i niesteroidowe (pochodne aminokwasów i peptydowe) regulują czynności komórek docelowych,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 15.3
W podstawie programowej
Receptory hormonów steroidowych i niesteroidowych.
- PR:XI.2.5.a — wyjaśnia, w jaki sposób hormony steroidowe i niesteroidowe (pochodne aminokwasów i peptydowe) regulują czynności komórek docelowych,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2021-CZERWIEC-F2015-Z15-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.5.a
Wymagania historyczne: V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 12. Układ dokrewny. Zdający: 1) klasyfikuje hormony według kryterium budowy chemicznej oraz przedstawia wpływ hormonów peptydowych […] na komórki docelowe; 6) wyjaśnia działanie adrenaliny […].
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Regulacja nerwowa


