Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 8 · czerwiec 2019 · Formuła 2015
Na diagramie przedstawiono procentową zawartość trzech głównych azotowych produktów przemiany materii w moczu wydalanym przez gady, które w różnym stopniu są związane ze środowiskiem wodnym.
Na podstawie: T. Umiński, Biologia, Warszawa 1993.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2019-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wyjaśnij, dlaczego żółw błotny i żółw pustynny różnią się proporcjami wydalanych azotowych produktów przemiany materii. W odpowiedzi uwzględnij warunki środowiska życia każdego z tych gatunków.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj dostępność wody, następnie rozpuszczalność produktów. Dlaczego usuwanie osadu może być korzystniejsze na pustyni niż wydalanie rozcieńczonego roztworu?
Podpowiedź 2
Kwas moczowy pozwala ograniczyć utratę wody. Wydalanie mocznika wymaga jej więcej, ale w środowisku wodnym ten koszt jest mniej ograniczający.
Podpowiedź 3
Połącz żółwia pustynnego z oszczędzającym wodę kwasem moczowym, a błotnego z większym udziałem mocznika i dostępnością wody.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Wydalanie kwasu moczowego w mniejszym stopniu niż wydalanie mocznika, przyczynia się do utraty wody z organizmu, dlatego żółw pustynny, żyjący w środowisku ubogim w wodę, wydala głównie kwas moczowy, a żółw błotny żyjący w środowisku o większej dostępności wody – mocznik.
• Żółw pustynny żyje w środowisku o mniejszej dostępności wody niż żółw błotny, dlatego, wydalając przede wszystkim kwas moczowy, nie zużywa wody na rozcieńczanie mocznika, jak w przypadku żółwia błotnego.
• Żółw błotny żyje w środowisku o większej dostępności wody niż żółw pustynny i nie ma potrzeby prowadzenia tak oszczędnej gospodarki wodnej jak żółwie pustynne. Dlatego wydala przede wszystkim mocznik, wraz z którym tracone są większe ilości wody, a jednocześnie jest to proces bardziej oszczędny energetycznie.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające mniejszą dostępność wody w środowisku życia żółwia pustynnego, w porównaniu do środowiska życia żółwia błotnego, oraz konieczność oszczędnej gospodarki wodnej u żółwia pustynnego i w konsekwencji wydalanie głównie kwasu moczowego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Żółw pustynny musi oszczędzać wodę, dlatego wydala przede wszystkim słabo rozpuszczalny kwas moczowy, którego usuwanie wymaga niewielkiej ilości wody. Żółw błotny ma do wody łatwiejszy dostęp i może wydalać większy udział mocznika w roztworze, tracąc przy tym więcej wody. Różnica proporcji jest przystosowaniem gospodarki wodnej do siedliska. Nie wystarczy wymienić dominujących związków; trzeba wyjaśnić związek ich właściwości z kosztem wodnym wydalania w obu środowiskach.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające mniejszą dostępność wody w środowisku życia żółwia pustynnego, w porównaniu do środowiska życia żółwia błotnego, oraz konieczność oszczędnej gospodarki wodnej u żółwia pustynnego i w konsekwencji wydalanie głównie kwasu moczowego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 8.3 — w podstawie programowej. Środowisko a rodzaj wydaliny.
- PR:XI.2.4.c — wykazuje związek między środowiskiem życia zwierząt i rodzajem wydalanego azotowego produktu przemiany materii,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 8.3
W podstawie programowej
Środowisko a rodzaj wydaliny.
- PR:XI.2.4.c — wykazuje związek między środowiskiem życia zwierząt i rodzajem wydalanego azotowego produktu przemiany materii,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-CZERWIEC-F2015-Z8-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.4.c
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 14) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wskazuje substancje, które są wydalane z organizmów różnych zwierząt, w powiązaniu ze środowiskiem ich życia.
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Zagadnienia: Wydalanie i osmoregulacja