Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · maj 2018 · Formuła 2015
U drzew odległość między liśćmi asymilującymi CO2 i eksportującymi produkty fotosyntezy a korzeniami pobierającymi wodę i składniki mineralne z podłoża dochodzi nawet do kilkudziesięciu metrów. Koniecznością jest więc sprawne funkcjonowanie transportu tych substancji w całej roślinie. Za transport wody i składników mineralnych odpowiadają naczynia drewna, a przez łyko jest przemieszczana główna masa związków organicznych, w tym – produkty fotosyntezy. Wyjątek stanowi transport wiosenny u drzew okrytonasiennych, gdy nie ma jeszcze liści. Wówczas cukry są przemieszczane przez drewno.
Na podstawie: Podstawy fizjologii roślin, pod red. J. Kopcewicza i S. Lewaka, Warszawa 1998.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący wiosennego transportu cukrów przez elementy drewna rośliny. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Transport wiosenny cukrów u drzew okrytozalążkowych, gdy nie ma jeszcze liści, zachodzi
z udziałem drewna. Te cukry pochodzą z rozkładu (glikogenu / skrobi) – wielocukru, który
został zmagazynowany w okresie jesiennym w komórkach miękiszowych pnia lub korzeni
drzewa. Siłą napędową tego transportu jest (siła ssąca / parcie korzeniowe).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij porę roku i brak liści. Jaki wielocukier magazynuje roślina i co może napędzać przepływ bez silnej transpiracji liściowej?
Podpowiedź 2
Źródłem są zapasy skrobi. Wczesnowiosenny przepływ w drewnie może być napędzany dodatnim ciśnieniem powstającym w korzeniu.
Podpowiedź 3
Podkreśl skrobię oraz parcie korzeniowe. Nie wybieraj siły ssącej jako mechanizmu zależnego od intensywnego parowania z nieobecnych jeszcze liści.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transport wiosenny cukrów u drzew okrytozalążkowych, gdy nie ma jeszcze liści, zachodzi z udziałem drewna. Te cukry pochodzą z rozkładu (glikogenu / skrobi) – wielocukru, który został zmagazynowany w okresie jesiennym w komórkach miękiszowych pnia lub korzeni drzewa. Siłą napędową tego transportu jest (siła ssąca / parcie korzeniowe).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 p. – za podkreślenie właściwych określeń w obydwu nawiasach. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Wybierz skrobię i parcie korzeniowe. Wiosną, zanim rozwiną się liście, cukry pochodzą z uruchamiania zapasów skrobi zgromadzonej wcześniej w miękiszu. Mogą być przenoszone z sokiem drewna ku rozwijającym się organom. Parcie korzeniowe wiąże się z gromadzeniem substancji osmotycznie czynnych i napływem wody do drewna, wytwarzającym dodatnie ciśnienie. Silna siła ssąca liści nie tłumaczy tego wariantu, skoro liści jeszcze nie ma. Glikogen nie jest typowym polisacharydem zapasowym tych roślin.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za podkreślenie właściwych określeń w obydwu nawiasach. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Luka 1 — w podstawie programowej. Skrobia i parcie korzeniowe w transporcie wiosennym. Zakres części: Luka 1.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
Luka 2 — w podstawie programowej. Skrobia i parcie korzeniowe w transporcie wiosennym. Zakres części: Luka 2.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Skrobia i parcie korzeniowe w transporcie wiosennym. Zakres części: Luka 1.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
Luka 2
W podstawie programowej
Skrobia i parcie korzeniowe w transporcie wiosennym. Zakres części: Luka 2.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z6-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.1 | PR:IX.3.1
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 7. Rośliny – odżywianie się. Zdający: 2) określa […] mechanizmy transportu wody (potencjał wody, transpiracja, siła ssąca liści, kohezja, adhezja, parcie korzeniowe). I. Budowa chemiczna organizmów. 2. Węglowodany. Zdający: 2) przedstawia znaczenie wybranych węglowodanów (glukoza, […], skrobia, glikogen, […]) dla organizmów.
Działy: Chemizm życia | Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny
Procesy: fotosynteza
Zagadnienia: Składniki organiczne