Tekst A
MORS DICIT1:
[…]
Ale gdy przyjdzie dzień sądny,
Gdzie się nie skryje żadny,
Uźrzą2 mądrzy tego świata,
Iż dobra boska odpłata;
Chowali tu żywot swoj ciasno3,
Alić jich sirca nad słońce jasno4;
Jidą5 w niebieskie radości,
A nie w piekielne żałości.
Co nam pomogło odzienie6
Albo obłudne jimienie7,
Cośmy się w niem kochali,
A swe dusze za nie dali?
Przeminęło jak obłoki,
A my jidzim przez otwłoki8.
Przypisy i opis źródła
- Mors dicit (łac.) – Śmierć mówi.
- Uźrzą – ujrzą.
- Chowali tu żywot swoj ciasno – prowadzili tu (tj. na ziemi) surowy tryb życia.
- Alić jich sirca nad słońce jasno – i oto ich serca są jaśniejsze od słońca.
- Jidą – idą.
- Odzienie – tu: drogocenne ubranie.
- Obłudne jimienie – zwodnicze dobra materialne.
- A my jidzim przez otwłoki – a my
odejdziemy bez zwłoki.
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka, oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.
Tekst B
Wiosna
Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni
I śmierć, której się dobra myśl nie schroni:
Ta niedyskretka tejże pchnięciem nogi
Otwiera chaty i królewskie progi.
Żyj w skok1, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota
Nadzieje2 krótki kres dany żywota3;
Zarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą5,
Wnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą6.
Przypisy i opis źródła
- Mara – widzenie senne; duch zmarłego.
- W skok – szybko.
- Do niezmiernej […] nadzieje – do długotrwałej nadziei.
- Krótki kres dany żywota – szybki koniec życia.
- Zarwij – urwij, tj. skorzystaj.
- Pod miarą – z tych, które ci wymierzono.
Jan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.
Podaj nazwę epoki, w której powstała Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, a następnie wykaż zgodność postawy zalecanej w przytoczonym fragmencie tego utworu ze światopoglądem rozpoznanej epoki. Nazwa epoki: … Zgodność postawy ze światopoglądem epoki: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Nazwa epoki i związek postawy z jej światopoglądem są dwiema częściami odpowiedzi.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jaki cel życia uzasadnia zalecenia Śmierci oraz jak oceniane są dobra doczesne.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Po rozpoznaniu epoki wyjaśnij zależność: przekonanie o świecie → zalecany sposób życia. Sam motyw śmierci nie jest postawą.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa epoki: średniowiecze
Przykładowe odpowiedzi Zgodność postawy ze światopoglądem epoki, np.:
- Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci.
- Średniowiecze zakładało całkowite oddanie się Bogu. Popularna była asceza polegająca na wyrzeczeniu się wszelkich dóbr i wygód życia, aby oddać się modlitwie i pielęgnować miłość do Boga. Taka postawa zaprezentowana jest w wypowiedzi Śmierci. Mówi ona o prowadzeniu surowego trybu życia, aby dostąpić zbawienia.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi.
1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą.
2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Utwór powstał w średniowieczu. Ze światopoglądem tej epoki łączy go teocentryzm: ziemskie postępowanie ocenia się z perspektywy Boga, śmierci i zbawienia.
Zalecenie skromności oraz rezygnacji z przywiązania do dóbr doczesnych służy przygotowaniu do życia wiecznego. Właśnie tę postawę zestaw z teocentryczną hierarchią wartości; sama nazwa epoki nie wystarczy.
Na co uważać
Taniec śmierci jest motywem, nie postawą życiową. Nie zastępuj nim wyjaśnienia sposobu życia.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi. 1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą. 2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z7-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.1 | PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: średniowiecze
Utwory: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Motywy: śmierć
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich