Gazowy wodór wydziela się w reakcjach różnych metali z kwasami, a najaktywniejsze metale
redukują wodę do wodoru. Na zajęciach koła chemicznego uczniowie mieli zaprojektować
laboratoryjną metodę otrzymywania wodoru, inną niż stosowane powszechnie działanie
kwasem solnym na cynk.
Zaproponowano przeprowadzenie następujących reakcji:
uczeń A – magnezu z kwasem octowym;
uczeń B – potasu z wodą;
uczeń C – cynku ze stężonym kwasem azotowym(V).
Nauczyciel stwierdził, że wodór powstaje w dwóch spośród zaproponowanych reakcji, ale
tylko jedna z nich jest możliwa do przeprowadzenia w szkolnej pracowni chemicznej.
Napisz, który uczeń poprawnie zaprojektował doświadczenie. Wyjaśnij, dlaczego druga propozycja doświadczenia, w którym również powstaje wodór, była nieodpowiednia. Odwołaj się do zasad bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujących w szkolnej pracowni chemicznej.
Doświadczenie poprawnie zaprojektował uczeń: …
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel pytanie o chemiczną możliwość wydzielania H2 od przydatności reakcji do szkolnego doświadczenia.
Podpowiedź 2
A i B mogą wydzielać wodór, lecz reakcja K z wodą jest gwałtowna i silnie egzotermiczna.
Podpowiedź 3
Wskaż ucznia A; odrzuć B z powodu ryzyka zapłonu i gwałtownego przebiegu reakcji potasu z wodą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uczeń A. Reakcja potasu z wodą przebiega zbyt gwałtownie i jest silnie egzotermiczna; wydzielający się wodór oraz potas mogą się zapalić.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór doświadczenia, w którym można otrzymać w laboratorium wodór
zgodnie z zasadami bezpieczeństwa obowiązującymi w szkolnej pracowni
chemicznej, oraz uzasadnienie odwołujące się do gwałtownego (wybuchowego)
przebiegu reakcji potasu z wodą.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Magnez z kwasem octowym wydziela H2, a reakcja pozwala uzyskiwać gaz w odpowiednich warunkach pracowni. Poprawną propozycję przedstawił uczeń A.
Potas z wodą również daje H2, ale bardzo gwałtownie i z dużym wydzieleniem ciepła; może dojść do zapłonu wodoru lub metalu, dlatego propozycja B nie spełnia warunków tego szkolnego doświadczenia. Cynk ze stężonym HNO3 daje produkty redukcji azotu zamiast oczekiwanego H2. Wymagane uzasadnienie bezpieczeństwa dotyczy konkretnie nadmiernej gwałtowności drugiego sposobu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uczeń A. Reakcja potasu z wodą przebiega zbyt gwałtownie i jest silnie egzotermiczna; wydzielający się wodór oraz potas mogą się zapalić.