Zadanie 30.2 — czerwiec 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30.

Działanie kwasem azotowym(V) na aldozę skutkuje utlenieniem zarówno grupy aldehydowej,

jak i grupy –CH2OH. Reakcja przebiega zgodnie ze schematem:

Informacja wspólna 30 — materiał graficzny CKE, s. 32, element 1.

Dikarboksylowy kwas powstający w tej reakcji to kwas aldarowy.

Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Do probówek zawierających osobno dwie aldoheksozy (I i II) o wzorach podanych niżej

dodano kwas azotowy(V).

Zadanie 30.2 — materiał graficzny CKE, s. 32, element 1.

Wobu probówkach otrzymano odpowiednie kwasy aldarowe. Cząsteczki tylko jednego z nich

były chiralne.

Napisz,zktórejaldoheksozy(IczyII)powstałkwasaldarowyocząsteczkach chiralnych. Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do budowy cząsteczek obu kwasów aldarowych.

Aldoheksoza: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zmień oba końce każdej struktury na COOH. Środkowe OH pozostają w tych samych miejscach.

Podpowiedź 2

Sprawdź wewnętrzną symetrię obu powstałych kwasów. Produkt I ją ma, produkt II nie.

Podpowiedź 3

Wybierz II i porównaj brak płaszczyzny symetrii tego kwasu z symetrycznym, achiralnym produktem I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Aldoheksoza: II.

Uzasadnienie CKE: Tylko w wyniku utlenienia związku II powstał kwas aldarowy, który nie posiada płaszczyzny symetrii. Utlenienie cukru I prowadzi do powstania kwasu, który posiada płaszczyznę symetrii.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po utlenieniu oba końce łańcucha stają się jednakowymi grupami COOH, a konfiguracje środkowych atomów C pozostają zachowane. W produkcie z I układ OH pozwala wskazać wewnętrzną płaszczyznę symetrii, więc kwas jest formą mezo i achiralny.

Produkt z II nie ma tej symetrii i jest chiralny. Wskazujemy aldoheksozę II. Uzasadnij odpowiedź porównaniem produktów, nie tylko stwierdzeniem chiralności wyjściowych cukrów: zamiana różniących się końców CHO i CH2OH w jednakowe COOH może zmienić chiralność całej cząsteczki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Aldoheksoza: II.

Uzasadnienie CKE: Tylko w wyniku utlenienia związku II powstał kwas aldarowy, który nie posiada płaszczyzny symetrii. Utlenienie cukru I prowadzi do powstania kwasu, który posiada płaszczyznę symetrii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_30.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania