Zadanie 23.2 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23.

Cząsteczka dwufunkcyjnego, nasyconego związku organicznego X zawiera cztery atomy

węgla. Obie grupy funkcyjne tego związku mogą reagować z sodem, ale tylko jedna z nich

reaguje z wodorotlenkiem sodu. W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów

dichromianowych(VI) w obecności jonów H+ otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze

Informacja wspólna 23 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 1.

Na podstawie: M.B. Smith, March’s Advanced Organic Chemistry, Nowy Jork 2020.

Kwas bursztynowy ogrzewany w wysokiej temperaturze ulega dehydratacji. Podczas tej

reakcji jedna cząsteczka kwasu traci jedną cząsteczkę wody, a powstały produkt jest

cząsteczką cykliczną.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu dehydratacji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz obie grupy COOH z usunięciem OH z jednej i H z drugiej. Powstaje bezwodnik.

Podpowiedź 2

Pierścień powinien mieć pięć atomów: dwa C=O, dwa CH2 i jeden O.

Podpowiedź 3

Narysuj cykliczny bezwodnik bursztynowy z dwoma zachowanymi karbonylami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne wzory produktu dehydratacji kwasu bursztynowego według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kwasie bursztynowym dwie grupy COOH są rozdzielone dwiema grupami metylenowymi. Usunięcie jednej H2O między grupami kwasowymi tworzy wewnątrzcząsteczkowo mostek bezwodnikowy. Powstaje pięcioczłonowy pierścień bezwodnika bursztynowego, obejmujący dwa węgle karbonylowe, dwa metylenowe i jeden atom O między karbonylami.

Zachowaj oba C=O. Nie rysuj estru z alkoholowej OH, której w substracie nie ma. W produkcie liczba O zmniejsza się z czterech do trzech, a wzór sumaryczny wynosi C4H4O3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne wzory produktu dehydratacji kwasu bursztynowego według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_23.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania