Zadanie 23.1 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23.

Cząsteczka dwufunkcyjnego, nasyconego związku organicznego X zawiera cztery atomy

węgla. Obie grupy funkcyjne tego związku mogą reagować z sodem, ale tylko jedna z nich

reaguje z wodorotlenkiem sodu. W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów

dichromianowych(VI) w obecności jonów H+ otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze

Informacja wspólna 23 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 1.

Na podstawie: M.B. Smith, March’s Advanced Organic Chemistry, Nowy Jork 2020.

Wśród izomerów związku X zawierających dwie grupy funkcyjne i prosty łańcuch węglowy

istnieją takie dwa, których cząsteczki są chiralne. W cząsteczkach jednego z nich grupy

funkcyjne nie są połączone z tym samym atomem węgla.

Uzupełnij tabelę. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) związku X oraz opisanego izomeru związku X. Następnie napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu. Zastosuj wzory półstrukturalne

(grupowe) związków organicznych.

Wzór związku X

Wzór opisanego izomeru związku X

  

Równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z utlenienia odtwórz końcową OH w X. Następnie przenieś ją do pozycji dającej chiralny izomer z podanym układem grup.

Podpowiedź 2

X to kwas 4-hydroksybutanowy, izomer to 3-hydroksybutanowy. NaOH reaguje z COOH.

Podpowiedź 3

Narysuj oba hydroksykwasy oraz reakcję izomeru z NaOH do 3-hydroksybutanianu sodu i H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzory związku X i opisanego izomeru oraz równanie jego reakcji z NaOH według CKE.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:

• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego związku X

• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego izomeru związku X

• napisanie poprawnego równania izomeru związku X z NaOH.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do

uzyskania 3 pkt.

1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do

uzyskania 3 pkt.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie grupy reagujące z sodem to alkoholowa OH i COOH, ale tylko COOH jest zobojętniana przez wodny NaOH. Utlenienie do kwasu bursztynowego wymaga końcowej pierwszorzędowej OH, zatem X jest kwasem 4-hydroksybutanowym.

Chiralny izomer spełniający wskazany układ grup to kwas 3-hydroksybutanowy, którego węgiel z OH ma cztery różne podstawniki. W reakcji z NaOH COOH przechodzi w karboksylan sodu i powstaje H2O; alkoholową OH zachowujemy. Narysuj obie struktury i cząsteczkowe równanie tego zobojętnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzory związku X i opisanego izomeru oraz równanie jego reakcji z NaOH według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_23.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania