Źródło
Informacja do zadań 23.
Cząsteczka dwufunkcyjnego, nasyconego związku organicznego X zawiera cztery atomy
węgla. Obie grupy funkcyjne tego związku mogą reagować z sodem, ale tylko jedna z nich
reaguje z wodorotlenkiem sodu. W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów
dichromianowych(VI) w obecności jonów H+ otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze
Na podstawie: M.B. Smith, March’s Advanced Organic Chemistry, Nowy Jork 2020.
Wśród izomerów związku X zawierających dwie grupy funkcyjne i prosty łańcuch węglowy
istnieją takie dwa, których cząsteczki są chiralne. W cząsteczkach jednego z nich grupy
funkcyjne nie są połączone z tym samym atomem węgla.
Uzupełnij tabelę. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) związku X oraz opisanego izomeru związku X. Następnie napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu. Zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
Wzór związku X | Wzór opisanego izomeru związku X |
|---|---|
Równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z utlenienia odtwórz końcową OH w X. Następnie przenieś ją do pozycji dającej chiralny izomer z podanym układem grup.
Podpowiedź 2
X to kwas 4-hydroksybutanowy, izomer to 3-hydroksybutanowy. NaOH reaguje z COOH.
Podpowiedź 3
Narysuj oba hydroksykwasy oraz reakcję izomeru z NaOH do 3-hydroksybutanianu sodu i H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:
• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego związku X
• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego izomeru związku X
• napisanie poprawnego równania izomeru związku X z NaOH.
2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do
uzyskania 3 pkt.
1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do
uzyskania 3 pkt.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obie grupy reagujące z sodem to alkoholowa OH i COOH, ale tylko COOH jest zobojętniana przez wodny NaOH. Utlenienie do kwasu bursztynowego wymaga końcowej pierwszorzędowej OH, zatem X jest kwasem 4-hydroksybutanowym.
Chiralny izomer spełniający wskazany układ grup to kwas 3-hydroksybutanowy, którego węgiel z OH ma cztery różne podstawniki. W reakcji z NaOH COOH przechodzi w karboksylan sodu i powstaje H2O; alkoholową OH zachowujemy. Narysuj obie struktury i cząsteczkowe równanie tego zobojętnienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
