Zadanie 4 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Miarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami

sąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.

Poniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.

okresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby

atomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących

do jednego okresu połączono linią ciągłą.

Zadanie 4 — materiał graficzny CKE, s. 6, element 1.

Napodstawie:K.-H.Lautenschläger,W.Schröter,A.Wanninger,Nowoczesnekompendiumchemii,Warszawa2020.

Na podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu

liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy

tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to

oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony

walencyjne.

2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu

liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony

w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe

o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie

elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Osobno rozpatrz przybywanie powłok w grupie i wzrost ładunku jądra w okresie.

Podpowiedź 2

Dodatkowe powłoki zwiększają rozmiar atomu i ekranowanie. W okresie rosnące Z przyciąga tę samą powłokę silniej.

Podpowiedź 3

Wpisz: rosną, więcej, zmniejszenie; następnie maleją, coraz większym, rośnie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W dół grupy dochodzą kolejne powłoki, rośnie odległość elektronów walencyjnych od jądra i ekranowanie przez elektrony wewnętrzne. Promienie rosną mimo większego Z, dlatego wybory w pierwszym zdaniu to „rosną”, „więcej”, „zmniejszenie”.

W obrębie okresu elektrony walencyjne pozostają na tej samej powłoce, a rosnący ładunek jądra silniej je przyciąga. Promienie maleją, więc drugie zdanie uzupełniamy „maleją”, „coraz większym”, „rośnie”. Rozróżnij całkowity ładunek jądra od skutecznego przyciągania elektronów osłanianych kolejnymi powłokami.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania