Miarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami
sąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.
Poniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.
okresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby
atomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących
do jednego okresu połączono linią ciągłą.

Napodstawie:K.-H.Lautenschläger,W.Schröter,A.Wanninger,Nowoczesnekompendiumchemii,Warszawa2020.
Na podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.
1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu
liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy
tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to
oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony
walencyjne.
2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu
liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony
w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe
o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie
elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Osobno rozpatrz przybywanie powłok w grupie i wzrost ładunku jądra w okresie.
Podpowiedź 2
Dodatkowe powłoki zwiększają rozmiar atomu i ekranowanie. W okresie rosnące Z przyciąga tę samą powłokę silniej.
Podpowiedź 3
Wpisz: rosną, więcej, zmniejszenie; następnie maleją, coraz większym, rośnie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W dół grupy dochodzą kolejne powłoki, rośnie odległość elektronów walencyjnych od jądra i ekranowanie przez elektrony wewnętrzne. Promienie rosną mimo większego Z, dlatego wybory w pierwszym zdaniu to „rosną”, „więcej”, „zmniejszenie”.
W obrębie okresu elektrony walencyjne pozostają na tej samej powłoce, a rosnący ładunek jądra silniej je przyciąga. Promienie maleją, więc drugie zdanie uzupełniamy „maleją”, „coraz większym”, „rośnie”. Rozróżnij całkowity ładunek jądra od skutecznego przyciągania elektronów osłanianych kolejnymi powłokami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.