Zadanie 25 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–26.

Detergenty to związki, których cząsteczki są zbudowane z części hydrofilowej oraz z części

hydrofobowej. Obecnie powszechnie stosowanymi detergentami są alkilobenzenosulfoniany.

Przykładem takiego detergentu jest alkilobenzenosulfonian sodu, który otrzymuje się w trzech

etapach – co zilustrowano na schemacie:

Informacja wspólna 25-26 — materiał graficzny CKE, s. 23, element 1.

RCH=CHRꞌ to alken o 10–14 atomach węgla w cząsteczce i o nierozgałęzionym łańcuchu,

a R i Rꞌ są grupami alkilowymi.

Na podstawie: H. Hart i in., Chemia organiczna, Warszawa 2008.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.W zaznaczonym na fioletowo fragmencie cząsteczki produktu reakcji zachodzącej w etapie 1. występują wiązania σ i π.PF
2.Przemiana zachodząca w etapie 2. jest reakcją substytucji.PF
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź granice fioletowego zaznaczenia. Pierścień aromatyczny znajduje się poza nim.

Podpowiedź 2

W łańcuchu po etapie 1 nie ma już C=C. W etapie 2 grupa sulfonowa zastępuje H w pierścieniu.

Podpowiedź 3

Zaznacz F oraz P: fragment alkilowy ma tylko σ, a sulfonowanie jest substytucją.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

FP

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fioletowe zaznaczenie obejmuje alkilowy fragment produktu etapu 1, bez pierścienia aromatycznego. W tym fragmencie dawne wiązanie podwójne alkenu zostało zużyte, więc pozostają wiązania pojedyncze σ, bez π. Pierwsze zdanie jest fałszywe.

Etap 2 to sulfonowanie pierścienia: atom H zostaje zastąpiony grupą sulfonową, z zachowaniem układu aromatycznego. Jest to substytucja, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Oceniaj wyłącznie wyróżniony fragment w pierwszym zdaniu, a nie wszystkie wiązania w cząsteczce.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

FP

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania