Źródło
Informacja do zadań 13–15.
Roztwory zawierające porównywalne stężenia kwasu Brønsteda i zasady z nim sprzężonej są
nazywane roztworami buforowymi. Wartość pH buforu nieznacznie się zmienia podczas
dodawania niewielkich ilości mocnych kwasów lub mocnych zasad. Działanie buforu pH
polega na tym, że po dodaniu niewielkich ilości mocnego kwasu składnik buforu będący
zasadą Brønsteda reaguje z jonami H3O+, a po dodaniu mocnej zasady kwas Brønsteda
reaguje z jonami OH−. Stężenie jonów H3O+ w roztworze buforowym zmienia się zgodnie
z równaniem:
[H3O+] = Ka ∙ ck
cs
gdzie: ck – stężenie kwasu Brønsteda w roztworze buforowym, cs– stężenie zasady
Brønsteda w roztworze buforowym.
Bufor mrówczanowy jest wodnym roztworem zawierającym kwas mrówkowy (metanowy) i sól
tego kwasu i mocnej zasady.
Do 100 cm3 roztworu HCOOH o stężeniu 0,10 mol · dm−3 dodano 0,10 g stałego NaOH.
Uzyskano w ten sposób bufor mrówczanowy.
Oblicz pH – w temperaturze 𝟐𝟎 °𝐂 – otrzymanego roztworu buforowego. Przyjmij, że końcowa objętość powstałego roztworu była równa 𝟏𝟎𝟎 𝐜𝐦𝟑.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz mole kwasu i dodanego NaOH. Powstanie buforu wymaga częściowego zobojętnienia.
Podpowiedź 2
Po reakcji proporcja kwasu do mrówczanu wynosi 3:1, a nie 4:1.
Podpowiedź 3
Podstaw [H3O+] = Kₐ·3 do podanego wzoru i oblicz pH ≈ 3,27.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
n(HCOOH) = 0,100 · 0,10 = 0,010 mol; n(NaOH) = 0,10/40 = 0,0025 mol. Po reakcji pozostaje 0,0075 mol kwasu i powstaje 0,0025 mol mrówczanu. W 0,100 dm3 ich stężenia wynoszą 0,075 i 0,025 mol · dm−3. Z podanego modelu: [H3O+] = 1,8 · 10−4 · 0,075/0,025 = 5,4 · 10−4 mol · dm−3. pH = 3,27.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody i obliczenie wartości stężenia jonów hydroniowych.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowo jest 0,100·0,10 = 0,0100 mol kwasu mrówkowego. NaOH dostarcza 0,10/40 = 0,00250 mol OH−, które zużywają tyle samo kwasu i tworzą mrówczan. Pozostaje 0,00750 mol kwasu, a powstaje 0,00250 mol zasady sprzężonej.
W 0,100 dm3 stężenia wynoszą 0,0750 i 0,0250 mol·dm−3. Podany model buforu daje [H3O+] = 1,8·10−4·3 = 5,4·10−4, a pH ≈ 3,27. Najpierw wykonujemy stechiometrię zobojętnienia, dopiero potem obliczamy równowagę buforową.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
n(HCOOH) = 0,100 · 0,10 = 0,010 mol; n(NaOH) = 0,10/40 = 0,0025 mol. Po reakcji pozostaje 0,0075 mol kwasu i powstaje 0,0025 mol mrówczanu. W 0,100 dm3 ich stężenia wynoszą 0,075 i 0,025 mol · dm−3. Z podanego modelu: [H3O+] = 1,8 · 10−4 · 0,075/0,025 = 5,4 · 10−4 mol · dm−3. pH = 3,27.