Zadanie 24.2 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 24.

Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.

Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach

i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani

estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.

Informacja do zadania 24. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.

Przeprowadzono dwie reakcje: propan-2-onu oraz butan-2-onu z borowodorkiem sodu.

W jednej z tych reakcji otrzymano mieszaninę enancjomerów.

Rozstrzygnij, w której reakcji – z propan-2-onem czy z butan-2-onem – otrzymano mieszaninę enancjomerów. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Narysuj alkohole powstające z obu ketonów. Sprawdź podstawniki przy nowym węglu z OH.

Podpowiedź 2

Produkt butan-2-onu ma H, OH, CH3 i grupę etylową. Produkt propanonu ma dwie jednakowe grupy CH3.

Podpowiedź 3

Wskaż butan-2-on i uzasadnij powstaniem atomu C z czterema różnymi podstawnikami w butan-2-olu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem

Przykładowe uzasadnienia:

• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom

węgla (centrum stereogeniczne).

ALBO

• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla

o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.

ALBO

• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu

węgla (centrum stereogenicznego).

Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest

niewystarczająca.

Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest

związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest

niewystarczająca.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Redukcja propanonu daje propan-2-ol, w którym węgiel z OH ma dwie jednakowe grupy metylowe. Redukcja butan-2-onu daje butan-2-ol z czterema różnymi podstawnikami przy tym węglu: H, OH, metylową i etylową. Powstaje centrum stereogeniczne, a atak na obie strony płaskiej grupy karbonylowej prowadzi w achiralnych warunkach do mieszaniny enancjomerów.

Wybieramy reakcję butan-2-onu. Uzasadnienie musi dotyczyć budowy produktu, nie tylko niesymetryczności ketonu. Racemat nie wykazuje wypadkowej czynności optycznej mimo chiralnych cząsteczek.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem

Przykładowe uzasadnienia:

• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom

węgla (centrum stereogeniczne).

ALBO

• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla

o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.

ALBO

• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu

węgla (centrum stereogenicznego).

Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest

niewystarczająca.

Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest

związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest

niewystarczająca.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_05_glowny_24.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania