Źródło
Informacja do zadania 24.
Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.
Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach
i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani
estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.

Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.
Przeprowadzono dwie reakcje: propan-2-onu oraz butan-2-onu z borowodorkiem sodu.
W jednej z tych reakcji otrzymano mieszaninę enancjomerów.
Rozstrzygnij, w której reakcji – z propan-2-onem czy z butan-2-onem – otrzymano mieszaninę enancjomerów. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Narysuj alkohole powstające z obu ketonów. Sprawdź podstawniki przy nowym węglu z OH.
Podpowiedź 2
Produkt butan-2-onu ma H, OH, CH3 i grupę etylową. Produkt propanonu ma dwie jednakowe grupy CH3.
Podpowiedź 3
Wskaż butan-2-on i uzasadnij powstaniem atomu C z czterema różnymi podstawnikami w butan-2-olu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Przykładowe uzasadnienia:
• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom
węgla (centrum stereogeniczne).
ALBO
• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla
o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.
ALBO
• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu
węgla (centrum stereogenicznego).
Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest
niewystarczająca.
Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest
związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest
niewystarczająca.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Redukcja propanonu daje propan-2-ol, w którym węgiel z OH ma dwie jednakowe grupy metylowe. Redukcja butan-2-onu daje butan-2-ol z czterema różnymi podstawnikami przy tym węglu: H, OH, metylową i etylową. Powstaje centrum stereogeniczne, a atak na obie strony płaskiej grupy karbonylowej prowadzi w achiralnych warunkach do mieszaniny enancjomerów.
Wybieramy reakcję butan-2-onu. Uzasadnienie musi dotyczyć budowy produktu, nie tylko niesymetryczności ketonu. Racemat nie wykazuje wypadkowej czynności optycznej mimo chiralnych cząsteczek.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Przykładowe uzasadnienia:
• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom
węgla (centrum stereogeniczne).
ALBO
• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla
o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.
ALBO
• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu
węgla (centrum stereogenicznego).
Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest
niewystarczająca.
Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest
związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest
niewystarczająca.