Zadanie 23.2 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 23.

Próba Lucasa pozwala na identyfikację alkoholi różniących się rzędowością. Polega na

reakcji alkoholu ze stężonym kwasem solnym w obecności ZnCl2. Przebieg reakcji, która

zachodzi podczas tej próby, można opisać poniższym równaniem.

ROH + HCl → RCl + H2O

Dodatnim wynikiem opisanej próby jest zmętnienie lub rozwarstwienie się cieczy. Alkohole

pierwszorzędowe nie ulegają tej reakcji, drugorzędowe reagują po podgrzaniu, natomiast

trzeciorzędowe reagują natychmiast.

R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

W probówce przeprowadzono próbę Lucasa z alkoholem A o wzorze sumarycznym C5H12O.

O tym związku wiadomo, że jego cząsteczki nie są chiralne. Początkowo nie

zaobserwowano objawów reakcji, natomiast po ogrzaniu pojawiło się zmętnienie.

Izomerem związku A jest alkohol A1, którego cząsteczki są chiralne i mają nierozgałęziony

łańcuch węglowy.

Napisz równanie reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym (metanowym).

Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który liniowy pentanol ma asymetryczny węgiel z OH. Następnie połącz go z kwasem metanowym.

Podpowiedź 2

A1 jest pentan-2-olem. Estryfikacja usuwa wodę i łączy resztę mrówczanową przez tlen alkoholu.

Podpowiedź 3

Narysuj kwas mrówkowy + pentan-2-ol ⇌ mrówczan pentan-2-ylu + H2O, z katalizą kwasową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chiralny, nierozgałęziony izomer alkoholu A to pentan-2-ol: węgiel z OH ma H, OH, grupę metylową i propylową. Estryfikacja kwasem mrówkowym daje mrówczan pentan-2-ylu oraz wodę.

Część kwasowa zawiera H przy węglu karbonylowym, a część alkoholowa zachowuje pięciowęglowy szkielet i połączenie przez tlen przy C2. Narysuj równanie odwracalne z H2SO4 jako katalizatorem. Nie zastępuj pentan-2-olu pentan-3-olem, ponieważ ten ostatni jest achiralny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_05_glowny_23.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania