Źródło
Informacja do zadań 31–32.

O
O C
H2C O R1
C CH3
R2 O C H O
CH2 CH2 N+ CH3
H2C O P O
CH3
O
Symbolami –R1 i –R2 oznaczono grupy węglowodorowe. Najczęściej występujące łańcuchy
węglowodorowe w cząsteczkach lecytyny wymieniono w poniższej tabeli.
–R1 | –R2 |
|---|---|
–C15H31 –C17H35 –C17H33 | –C17H33 –C17H31 –C17H29 |
Cząsteczka lecytyny zawsze zawiera co najmniej jeden nienasycony łańcuch węglowodorowy.
Na podstawie: E. Siepka, Ł. Bobak, W. Gładkowski, Charakterystyka aktywności biologicznej fosfolipidów żółtka,
„Żywność. Nauka. Technologia. Jakość”, 2015, nr 2(99).
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | Istnieją cząsteczki lecytyny, które są achiralne. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Lecytyna jest substancją powierzchniowo czynną, ponieważ jej cząsteczka zawiera grupy polarne i łańcuchy niepolarne. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź cztery grupy przy środkowym C glicerolu, uwzględniając całą drogę przez oba ramiona.
Podpowiedź 2
Jedno ramię prowadzi do estru kwasu tłuszczowego, drugie do fosforanu. Cząsteczka ma też część polarną i niepolarną.
Podpowiedź 3
Zaznacz F i P: struktura ma centrum stereogeniczne, a amfifilowa budowa wyjaśnia aktywność powierzchniową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Istnieją cząsteczki lecytyny, które są achiralne. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Lecytyna jest substancją powierzchniowo czynną, ponieważ jej cząsteczka zawiera grupy polarne i łańcuchy niepolarne. | P |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W pokazanej strukturze lecytyny środkowy atom C fragmentu glicerolu ma cztery różne podstawniki. Dwa ramiona zawierające skrajne atomy glicerolu są różne niezależnie od identyczności R1 i R2, ponieważ jedno prowadzi do reszty kwasowej, a drugie do części fosforanowo-cholinowej. Pierwsze zdanie jest więc fałszywe.
Polarna część fosforanowo-cholinowa i niepolarne łańcuchy węglowodorowe nadają cząsteczce amfifilowość, co wyjaśnia działanie powierzchniowo czynne. Drugie zdanie jest prawdziwe. Ocena chiralności wynika z całych podstawników, nie z porównania samych symboli R.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Istnieją cząsteczki lecytyny, które są achiralne. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Lecytyna jest substancją powierzchniowo czynną, ponieważ jej cząsteczka zawiera grupy polarne i łańcuchy niepolarne. | P |