Zadanie 15 — maj 2024 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–16.

Informacja do zadań 14–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.Informacja do zadań 14–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Rozstrzygnij, czy główny produkt addycji wody do związku Y w obecności katalizatora

H3O+ jest taki sam jak główny produkt addycji wody do związku Q prowadzonej w tych samych warunkach. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę H przy każdym atomie C wiązania podwójnego w Y i Q.

Podpowiedź 2

Zastosuj regułę Markownikowa osobno do obu alkenów, zachowując ich szkielety.

Podpowiedź 3

W modelu klucza otrzymasz alkohol III-rzędowy z Y i II-rzędowy z Q. Odpowiedz „nie” i wskaż przyczynę różnej pozycji OH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: Nie

Przykładowe uzasadnienia:

• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy

wiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku

związku Y – do atomu nr 3, a w przypadku związku Q – do atomu nr 1.

• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu

podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y

powstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q – II-rzędowy.

• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem

addycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q –

3-metylobutan-2-ol.

• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy –OH przyłączają się do atomu węgla przy

wiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli

w przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q –

alkohol II-rzędowy.

Uwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji

albo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za

niewystarczającą.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i napisanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do

konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W modelu addycji według reguły Markownikowa wodór przyłącza się do węgla wiązania podwójnego mającego więcej atomów H. Dla Y grupa OH trafia przy C2 i powstaje 2-metylobutan-2-ol, alkohol trzeciorzędowy. Dla Q bezpośrednia addycja prowadzi do 3-metylobutan-2-olu, alkoholu drugorzędowego.

Odpowiedź według klucza brzmi „nie”. Uzasadnij ją różną liczbą H przy atomach wiązania C=C i wynikającym stąd miejscem przyłączenia OH, a nie samym wymienieniem nazw produktów. Rozumowanie stosuje szkolny schemat bez rozpatrywania przegrupowań karbokationów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: Nie

Przykładowe uzasadnienia:

• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy

wiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku

związku Y – do atomu nr 3, a w przypadku związku Q – do atomu nr 1.

• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu

podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y

powstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q – II-rzędowy.

• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem

addycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q –

3-metylobutan-2-ol.

• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy –OH przyłączają się do atomu węgla przy

wiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli

w przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q –

alkohol II-rzędowy.

Uwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji

albo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za

niewystarczającą.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania