Źródło
Informacja do zadań 14–16.

Rozstrzygnij, czy główny produkt addycji wody do związku Y w obecności katalizatora
H3O+ jest taki sam jak główny produkt addycji wody do związku Q prowadzonej w tych samych warunkach. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę H przy każdym atomie C wiązania podwójnego w Y i Q.
Podpowiedź 2
Zastosuj regułę Markownikowa osobno do obu alkenów, zachowując ich szkielety.
Podpowiedź 3
W modelu klucza otrzymasz alkohol III-rzędowy z Y i II-rzędowy z Q. Odpowiedz „nie” i wskaż przyczynę różnej pozycji OH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie
Przykładowe uzasadnienia:
• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy
wiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku
związku Y – do atomu nr 3, a w przypadku związku Q – do atomu nr 1.
• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu
podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y
powstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q – II-rzędowy.
• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem
addycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q –
3-metylobutan-2-ol.
• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy –OH przyłączają się do atomu węgla przy
wiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli
w przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q –
alkohol II-rzędowy.
Uwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji
albo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za
niewystarczającą.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i napisanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do
konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W modelu addycji według reguły Markownikowa wodór przyłącza się do węgla wiązania podwójnego mającego więcej atomów H. Dla Y grupa OH trafia przy C2 i powstaje 2-metylobutan-2-ol, alkohol trzeciorzędowy. Dla Q bezpośrednia addycja prowadzi do 3-metylobutan-2-olu, alkoholu drugorzędowego.
Odpowiedź według klucza brzmi „nie”. Uzasadnij ją różną liczbą H przy atomach wiązania C=C i wynikającym stąd miejscem przyłączenia OH, a nie samym wymienieniem nazw produktów. Rozumowanie stosuje szkolny schemat bez rozpatrywania przegrupowań karbokationów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie
Przykładowe uzasadnienia:
• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy
wiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku
związku Y – do atomu nr 3, a w przypadku związku Q – do atomu nr 1.
• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu
podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y
powstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q – II-rzędowy.
• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem
addycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q –
3-metylobutan-2-ol.
• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy –OH przyłączają się do atomu węgla przy
wiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli
w przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q –
alkohol II-rzędowy.
Uwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji
albo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za
niewystarczającą.