Źródło
Informacja do zadania 1.
Pierwiastki A i X leżą w sąsiednich okresach. Wiadomo, że:
• elektrony w atomie A w stanie podstawowym są rozmieszczone w pięciu podpowłokach
• w atomie X w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań
są niesparowane i rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej
liczby kwantowej 𝑛.
Cząsteczka tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia składa się z czternastu
atomów, a jej wzór rzeczywisty nie jest wzorem elementarnym. Ten tlenek w reakcji z wodą –
przebiegającej bez zmiany stopni utlenienia – tworzy trójprotonowy kwas tlenowy. Liczba
atomów wchodzących w skład cząsteczki wodorku pierwiastka A jest równa liczbie atomów
wchodzących w skład cząsteczki tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków A i X oraz – dla każdego z nich –
najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych i liczbę elektronów niesparowanych w atomie w stanie podstawowym.
Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych | Liczba elektronów niesparowanych w atomie | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek A | |||
Pierwiastek X |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zacznij od czternastoatomowego tlenku tworzącego trójprotonowy kwas. Potem wykorzystaj liczbę atomów wodorku.
Podpowiedź 2
Pasuje P4O10, a PH3 ma cztery atomy. Szukany sąsiedni pierwiastek tworzy XO3 i ma niesparowane elektrony 3d oraz 4s.
Podpowiedź 3
Wpisz fosfor: V i trzy elektrony niesparowane; chrom: VI i sześć, z konfiguracji 3d54s1.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych | Liczba elektronów niesparowanych w atomie | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek A | P LUB fosfor | V ALBO 5 | 3 |
Pierwiastek X | Cr LUB chrom | VI ALBO 6 | 6 |

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków X i A oraz dla każdego z nich: najwyższego stopnia utlenienia
w związkach chemicznych i liczby elektronów niesparowanych w atomie.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,
najwyższego stopnia utlenienia w związkach chemicznych i liczby elektronów
niesparowanych w atomie
ALBO
– poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków
i najwyższych stopni utlenienia w związkach chemicznych albo symboli pierwiastków
i liczby elektronów niesparowanych w ich atomach.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Czternaście atomów w cząsteczce tlenku i trójprotonowy kwas wskazują na P4O10 oraz H3PO4, więc A to fosfor. Konfiguracja P obejmuje pięć zajętych podpowłok, z trzema niesparowanymi elektronami 3p.
Wodorek PH3 ma cztery atomy, zatem tlenek X ma postać XO3. Chrom z następnego okresu tworzy CrO3 i ma konfigurację [Ar]3d54s1: wszystkie sześć elektronów walencyjnych jest niesparowanych na dwóch powłokach. W tabeli wpisujemy P, V, 3 oraz Cr, VI, 6.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych | Liczba elektronów niesparowanych w atomie | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek A | P LUB fosfor | V ALBO 5 | 3 |
Pierwiastek X | Cr LUB chrom | VI ALBO 6 | 6 |
