Źródło
Informacja do zadań 33–34.
Kwas pantotenowy wchodzi w skład witaminy B5. Jego wzór chemiczny przedstawiono poniżej:

Kwas pantotenowy może ulegać hydrolizie zasadowej.
Rozstrzygnij, czy cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj tetraedrycznego atomu węgla z czterema różnymi podstawnikami.
Podpowiedź 2
Sprawdź węgiel z OH obok karbonylu. Sąsiedni węgiel ma dwie jednakowe grupy metylowe.
Podpowiedź 3
Odpowiedz „tak” i wskaż jedno centrum stereogeniczne przy węglu z alkoholową grupą OH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Tak, (cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna).
Przykładowe uzasadnienia:
• Cząsteczka w swojej strukturze ma jeden asymetryczny atom węgla (związany
z czterema różnymi podstawnikami).
• Cząsteczka ma centrum stereogeniczne.
• W cząsteczce brak elementów symetrii.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Atom węgla związany z alkoholową grupą OH, tuż obok grupy amidowej, ma cztery różne podstawniki. Są nimi H, OH, fragment karbonylowo-amidowy i rozgałęziony fragment z grupą hydroksymetylową.
Jest to jedyne centrum stereogeniczne tego szkieletu, zatem cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna. Sąsiedni węgiel z dwiema grupami metylowymi nie jest asymetryczny. W uzasadnieniu wskaż konkretny atom z czterema różnymi podstawnikami; sama obecność grup OH albo rozgałęzienia nie dowodzi chiralności.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Tak, (cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna).
Przykładowe uzasadnienia:
• Cząsteczka w swojej strukturze ma jeden asymetryczny atom węgla (związany
z czterema różnymi podstawnikami).
• Cząsteczka ma centrum stereogeniczne.
• W cząsteczce brak elementów symetrii.