Źródło
Informacja do zadań 34–36.
Nasycony związek organiczny X o czterech atomach węgla zawiera w cząsteczce dwie różne
grupy funkcyjne, które reagują z sodem, ale tylko jedna z nich – z wodorotlenkiem sodu.
W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+
otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze
.
Napisz:
• wzór półstrukturalny (grupowy) organicznego produktu reakcji, który powstałby, gdyby związek X przereagował z nadmiarem sodu;
• w formie cząsteczkowej równanie reakcji kwasu bursztynowego z nadmiarem wodorotlenku sodu. Związki organiczne przedstaw za pomocą wzorów pólstrukturalnych (grupowych).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozróżnij działanie metalicznego sodu i wodorotlenku sodu.
Podpowiedź 2
Sód reaguje z oboma rodzajami OH w X, a kwas bursztynowy ma dwie grupy kwasowe.
Podpowiedź 3
W pierwszym produkcie uwzględnij dwa atomy Na; w drugim równaniu użyj 2NaOH i 2H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• NaO─CH2─CH2─CH2─COONa ALBO−O─CH2─CH2─CH2─COO−
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu reakcji związku X z nadmiarem sodu
i równania reakcji kwasu bursztynowego z nadmiarem wodorotlenku sodu.
1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu reakcji związku X z nadmiarem sodu.
ALBO
– poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji kwasu bursztynowego
z nadmiarem wodorotlenku sodu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nadmiar sodu zastępuje oba kwasowe atomy wodoru X: z grupy karboksylowej i alkoholowej. Produkt zawiera więc karboksylan sodu oraz alkoholan sodu w jednej czterowęglowej cząsteczce.
W drugiej części kwas bursztynowy ma dwie grupy COOH, dlatego z nadmiarem NaOH zużywa dwa mole zasady na mol kwasu i daje sól disodową oraz dwie wody. Nie przenosimy reaktywności metalicznego sodu na NaOH; zasada nie odrywa w tym zadaniu protonu zwykłego alkoholu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• NaO─CH2─CH2─CH2─COONa ALBO−O─CH2─CH2─CH2─COO−