Źródło
Informacja do zadań 21–23.
Jon kompleksowy składa się z atomu centralnego i ligandów. Funkcję atomu centralnego
spełniają najczęściej kationy metali. Ligandami są drobiny chemiczne, które łączą się z atomem
(jonem) centralnym wiązaniem koordynacyjnym za pomocą wolnej pary elektronowej atomu
donorowego wchodzącego w skład ligandu. Ligandami mogą być cząsteczki obojętne, np.
H2O, NH3, lub aniony, np. Cl−, OH−.
Powstawanie kompleksu jonu metalu M z ligandami L można opisać sumarycznym
równaniem:
M + nL ⇌ MLn
Indeks n oznacza liczbę ligandów, z którymi łączy się jon metalu.
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2001
oraz M. Cieślak-Golonka, J. Starosta, M. Wasielewski, Wstęp do chemii koordynacyjnej, Warszawa 2010.
Jony etylenodiaminotetraoctanowe (EDTA) są jednym z najpopularniejszych czynników
kompleksujących. Te jony – umownie oznaczone wzorem Y4− – tworzą kompleks z jonami
magnezu zgodnie z równaniem:
Mg2+ + Y4− ⇌ MgY2−
Równowagę reakcji kompleksowania opisuje stała trwałości tego kompleksu β, która wyraża
się równaniem:

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2001.
Zmieszano wodny roztwór zawierający jony magnezu Mg2+ z wodnym roztworem ligandu
Otrzymano 1 dm3 roztworu, w którym po ustaleniu się stanu równowagi w temperaturze 25 ºC
stężenie jonów MgY2− było równe 1,00 ∙ 10−1 mol ∙ dm−3, a stężenie jonów Y4− wyniosło
0,05 ∙ 10−1 mol ∙ dm−3.
Oblicz stężenie jonów Mg2+ w otrzymanym roztworze (w temperaturze 25 ºC) i rozstrzygnij, czy prawdziwe jest twierdzenie, że praktycznie wszystkie jony Mg2+ użyte do sporządzenia roztworu występują w postaci kompleksu MgY2−.
Obliczenia:
Rozstrzygnięcie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz wyrażenie na stałą tworzenia kompleksu.
Podpowiedź 2
Przekształć je, aby obliczyć stężenie wolnego Mg2+.
Podpowiedź 3
Porównaj 4·10−8 z 0,100 mol·dm−3; potwierdź praktycznie całkowite związanie magnezu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku
w jednostce stężenia molowego oraz poprawne rozstrzygnięcie.
1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– niepodanie wyniku w jednostce stężenia molowego
lub
– sformułowanie błędnego rozstrzygnięcia lub brak rozstrzygnięcia.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla podanej stałej trwałości β = 5·108 obowiązuje β = [MgY2−]/([Mg2+][Y4−]). Z danych równowagowych otrzymujemy [Mg2+] = 0,100/(5·108·0,005) = 4·10−8 mol·dm−3.
Jest to znikoma ilość wobec 0,100 mol·dm−3 kompleksu, więc praktycznie wszystkie jony magnezu są związane. Stwierdzenie „praktycznie wszystkie” nie oznacza matematycznie zerowego stężenia wolnego Mg2+.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

