Zadanie 22 — lipiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–23.

Jon kompleksowy składa się z atomu centralnego i ligandów. Funkcję atomu centralnego

spełniają najczęściej kationy metali. Ligandami są drobiny chemiczne, które łączą się z atomem

(jonem) centralnym wiązaniem koordynacyjnym za pomocą wolnej pary elektronowej atomu

donorowego wchodzącego w skład ligandu. Ligandami mogą być cząsteczki obojętne, np.

H2O, NH3, lub aniony, np. Cl−, OH−.

Powstawanie kompleksu jonu metalu M z ligandami L można opisać sumarycznym

równaniem:

M + nL ⇌ MLn

Indeks n oznacza liczbę ligandów, z którymi łączy się jon metalu.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2001

oraz M. Cieślak-Golonka, J. Starosta, M. Wasielewski, Wstęp do chemii koordynacyjnej, Warszawa 2010.

Jony etylenodiaminotetraoctanowe (EDTA) są jednym z najpopularniejszych czynników

kompleksujących. Te jony – umownie oznaczone wzorem Y4− – tworzą kompleks z jonami

magnezu zgodnie z równaniem:

Mg2+ + Y4− ⇌ MgY2−

Równowagę reakcji kompleksowania opisuje stała trwałości tego kompleksu β, która wyraża

się równaniem:

Zadanie 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2001.

Zmieszano wodny roztwór zawierający jony magnezu Mg2+ z wodnym roztworem ligandu

Otrzymano 1 dm3 roztworu, w którym po ustaleniu się stanu równowagi w temperaturze 25 ºC

stężenie jonów MgY2− było równe 1,00 ∙ 10−1 mol ∙ dm−3, a stężenie jonów Y4− wyniosło

0,05 ∙ 10−1 mol ∙ dm−3.

Oblicz stężenie jonów Mg2+ w otrzymanym roztworze (w temperaturze 25 ºC) i rozstrzygnij, czy prawdziwe jest twierdzenie, że praktycznie wszystkie jony Mg2+ użyte do sporządzenia roztworu występują w postaci kompleksu MgY2−.

Obliczenia:

Rozstrzygnięcie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz wyrażenie na stałą tworzenia kompleksu.

Podpowiedź 2

Przekształć je, aby obliczyć stężenie wolnego Mg2+.

Podpowiedź 3

Porównaj 4·10−8 z 0,100 mol·dm−3; potwierdź praktycznie całkowite związanie magnezu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CKE: rozwiązanie I zadania o kompleksie magnezu z EDTA, część pierwsza.CKE: dokończenie rozwiązania I i rozwiązanie II; stężenie wolnych jonów magnezu 4 razy 10 do potęgi minus 8 mol na decymetr sześcienny, rozstrzygnięcie: tak.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku

w jednostce stężenia molowego oraz poprawne rozstrzygnięcie.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku w jednostce stężenia molowego

lub

– sformułowanie błędnego rozstrzygnięcia lub brak rozstrzygnięcia.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla podanej stałej trwałości β = 5·108 obowiązuje β = [MgY2−]/([Mg2+][Y4−]). Z danych równowagowych otrzymujemy [Mg2+] = 0,100/(5·108·0,005) = 4·10−8 mol·dm−3.

Jest to znikoma ilość wobec 0,100 mol·dm−3 kompleksu, więc praktycznie wszystkie jony magnezu są związane. Stwierdzenie „praktycznie wszystkie” nie oznacza matematycznie zerowego stężenia wolnego Mg2+.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CKE: rozwiązanie I zadania o kompleksie magnezu z EDTA, część pierwsza.CKE: dokończenie rozwiązania I i rozwiązanie II; stężenie wolnych jonów magnezu 4 razy 10 do potęgi minus 8 mol na decymetr sześcienny, rozstrzygnięcie: tak.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania