Próbkę stałego chlorku sodu o masie 7,5 g poddano działaniu stężonego kwasu siarkowego(VI).
Zaszła wówczas reakcja opisana równaniem:
Tę reakcję prowadzono aż do całkowitego zużycia chlorku sodu. Otrzymany w tej reakcji
chlorowodór zebrano, rozpuszczono w wodzie i poddano działaniu tlenku manganu(IV),
w wyniku czego zaszła reakcja zgodnie z równaniem:
Powstały w tej przemianie chlor wprowadzono do wodnego roztworu jodku potasu i otrzymano
6,35 grama jodu zgodnie z równaniem:
Oblicz wydajność przemiany II, jeżeli przemiany I i III zaszły z wydajnością równą 100%.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Prześledź stosunki molowe kolejnych etapów zamiast porównywać masy różnych substancji.
Podpowiedź 2
HCl i Cl2 w II reagują w stosunku 4:1, a Cl2 i I2 w III w stosunku 1:1.
Podpowiedź 3
Podziel rzeczywiste 0,0250 mola Cl2 przez teoretyczne 0,0320513 mola i podaj 78%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

58,5 g NaCl ––– 36,5 g HCl
7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 4,68 g HCl
71 g Cl2 ––– 254 g I2
y … ––– 6,35 g I2 ⇒ y = 1,775 g Cl2
4·36,5 g HCl ––– 71 g Cl2
4,68 g HCl ––– z ⇒ z = 2,276 g Cl2
2,276 g Cl2 ––– 100%
1,775 g Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% lub w ≈ 0,78

58,5 g NaCl ––– 1 mol HCl
7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 0,128 mola HCl

jodu
0,025 mola chloru ← 0,025 mola jodu
… 4 mole HCl ––– 1 mol Cl2
0,128 mola HCl ––– y ⇒ y = 0,032 mola Cl2
0,032 mola Cl2 ––– 100%
0,025 mola Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% … lub w ≈ 0,78
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
– podanie wyniku z błędną jednostką.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W etapie I powstaje 7,5/58,5 około 0,128205 mola HCl. Teoretycznie etap II daje cztery razy mniej moli Cl2, czyli około 0,0320513.
Z 6,35 g I2 wyznaczamy 6,35/254 = 0,0250 mola jodu, a więc tyle samo rzeczywiście otrzymanego chloru. Wydajność II wynosi 0,0250/0,0320513 · 100% = 78%. Etapy I i III mają wydajność 100%, dlatego nie wprowadzamy dodatkowych czynników ani nie porównujemy bezpośrednio mas NaCl i jodu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

58,5 g NaCl ––– 36,5 g HCl
7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 4,68 g HCl
71 g Cl2 ––– 254 g I2
y … ––– 6,35 g I2 ⇒ y = 1,775 g Cl2
4·36,5 g HCl ––– 71 g Cl2
4,68 g HCl ––– z ⇒ z = 2,276 g Cl2
2,276 g Cl2 ––– 100%
1,775 g Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% lub w ≈ 0,78

58,5 g NaCl ––– 1 mol HCl
7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 0,128 mola HCl

jodu
0,025 mola chloru ← 0,025 mola jodu
… 4 mole HCl ––– 1 mol Cl2
0,128 mola HCl ––– y ⇒ y = 0,032 mola Cl2
0,032 mola Cl2 ––– 100%
0,025 mola Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% … lub w ≈ 0,78