Zadanie 38 — czerwiec 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

W syntezach organicznych duże znaczenie mają reakcje chlorowania i bromowania

alifatycznych kwasów karboksylowych wobec katalitycznych ilości fosforu. W wyniku

reakcji tworzy się związek, w którym atom wodoru α (połączony z atomem węgla

sąsiadującym z grupą karboksylową) jest zastąpiony atomem halogenu (etap I). Atom

halogenu w powstałym halogenokwasie może ulegać reakcji eliminacji (podobnie jak

halogenki alkilowe) z udziałem wodorotlenku potasu w środowisku alkoholowym. Powstaje

wówczas sól kwasu nienasyconego, halogenek potasu i woda (etap II). Ta sól w środowisku

kwasowym przekształca się w kwas nienasycony (etap III).

Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1998.

Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji trójetapowego procesu otrzymywania podaną metodą nienasyconego kwasu propenowego z kwasu propanowego. W I etapie procesu jako halogenu użyj bromu, a w III etapie użyj kwasu solnego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Etap I

Etap II

Etap III

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw bromuj przy atomie α, potem uwzględnij zarówno eliminację, jak i zobojętnienie kwasu.

Podpowiedź 2

W II potrzebne są 2KOH i powstają 2H2O. W III roztwór HCl uwalnia kwas z jego soli.

Podpowiedź 3

Zapisz kolejno kwas 2-bromopropanowy, propenian potasu i kwas propenowy. Dopisz HBr, KBr oraz KCl we właściwych etapach i zachowaj katalizator fosforowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Zasady oceniania

3 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej trzech równań reakcji z zastosowaniem

wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.

2 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej dwóch równań reakcji z zastosowaniem

wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.

1 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej jednego równania reakcji

z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.

0 p. – za błędne napisanie trzech równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne

współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W etapie I brom zastępuje wodór α kwasu propanowego, dając kwas 2-bromopropanowy i HBr; nad strzałką zaznaczamy fosfor. Etap II wymaga dwóch KOH: jeden odpowiada za zobojętnienie grupy karboksylowej, drugi za eliminację HBr. Powstają propenian potasu, KBr i dwie wody.

W III HCl protonuje anion propenianowy, tworząc kwas propenowy oraz KCl. Nie można użyć tylko jednego KOH w środkowym równaniu, jeśli produktem ma być sól kwasu, a nie kwas wolny. Cały ciąg zachowuje trzy atomy węgla i wymaga trzech osobnych równań cząsteczkowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_06_dodatkowy_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania