W syntezach organicznych duże znaczenie mają reakcje chlorowania i bromowania
alifatycznych kwasów karboksylowych wobec katalitycznych ilości fosforu. W wyniku
reakcji tworzy się związek, w którym atom wodoru α (połączony z atomem węgla
sąsiadującym z grupą karboksylową) jest zastąpiony atomem halogenu (etap I). Atom
halogenu w powstałym halogenokwasie może ulegać reakcji eliminacji (podobnie jak
halogenki alkilowe) z udziałem wodorotlenku potasu w środowisku alkoholowym. Powstaje
wówczas sól kwasu nienasyconego, halogenek potasu i woda (etap II). Ta sól w środowisku
kwasowym przekształca się w kwas nienasycony (etap III).
Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1998.
Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji trójetapowego procesu otrzymywania podaną metodą nienasyconego kwasu propenowego z kwasu propanowego. W I etapie procesu jako halogenu użyj bromu, a w III etapie użyj kwasu solnego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Etap I
Etap II
Etap III
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw bromuj przy atomie α, potem uwzględnij zarówno eliminację, jak i zobojętnienie kwasu.
Podpowiedź 2
W II potrzebne są 2KOH i powstają 2H2O. W III roztwór HCl uwalnia kwas z jego soli.
Podpowiedź 3
Zapisz kolejno kwas 2-bromopropanowy, propenian potasu i kwas propenowy. Dopisz HBr, KBr oraz KCl we właściwych etapach i zachowaj katalizator fosforowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
3 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej trzech równań reakcji z zastosowaniem
wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.
2 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej dwóch równań reakcji z zastosowaniem
wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.
1 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej jednego równania reakcji
z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.
0 p. – za błędne napisanie trzech równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W etapie I brom zastępuje wodór α kwasu propanowego, dając kwas 2-bromopropanowy i HBr; nad strzałką zaznaczamy fosfor. Etap II wymaga dwóch KOH: jeden odpowiada za zobojętnienie grupy karboksylowej, drugi za eliminację HBr. Powstają propenian potasu, KBr i dwie wody.
W III HCl protonuje anion propenianowy, tworząc kwas propenowy oraz KCl. Nie można użyć tylko jednego KOH w środkowym równaniu, jeśli produktem ma być sól kwasu, a nie kwas wolny. Cały ciąg zachowuje trzy atomy węgla i wymaga trzech osobnych równań cząsteczkowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
