W trzech probówkach (I, II i III) zmieszano metylobenzen (toluen) i brom (rozpuszczony
w czterochlorku węgla) w stosunku molowym 1 : 1. Następnie zawartość probówki I
naświetlano, do probówki II dodano FeBr3, a probówkę III pozostawiono na pewien czas
w ciemności i bez dodatku katalizatora.
Uzupełnij poniższą tabelę. Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone głównych organicznych produktów reakcji i określ typ zachodzącej reakcji (addycja, substytucja, eliminacja) oraz jej mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy).
Jeżeli w danej probówce reakcja nie zachodziła, zaznacz ten fakt.
Nr probówki | Wzór produktu organicznego | Typ reakcji | Mechanizm reakcji |
|---|---|---|---|
I | |||
II | |||
III |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypisz światło do łańcucha bocznego, a FeBr3 do reakcji pierścienia aromatycznego.
Podpowiedź 2
I przebiega rodnikowo, II elektrofilowo. W obu brom zastępuje wodór, więc typem jest substytucja.
Podpowiedź 3
Narysuj w I bromek benzylu, w II orto- lub para-bromotoluen, a w III zaznacz brak reakcji. Zachowaj właściwe mechanizmy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nr probówki | Wzór produktu organicznego | Typ reakcji | Mechanizm reakcji |
|---|---|---|---|
I | ![]() | substytucja | rodnikowy |
II | ![]() | substytucja | elektrofilowy |
|---|---|---|---|
III | nie powstaje lub „–” | nie zachodzi lub „–” | nie zachodzi lub „–" |
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne uzupełnienie trzech wierszy tabeli (całej tabeli).
1 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
0 p. – za błędne uzupełnienie dwóch lub trzech wierszy tabeli albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Światło w I inicjuje bromowanie rodnikowe łańcucha bocznego toluenu: wodór metylu zostaje zastąpiony bromem i powstaje bromek benzylu. FeBr3 w II aktywuje brom do substytucji elektrofilowej w pierścieniu, dając głównie orto- lub para-bromotoluen, zgodnie z dopuszczonymi wzorami klucza. W III, w ciemności i bez katalizatora, nie obserwuje się opisanej reakcji.
Obie zachodzące przemiany są substytucjami, ale różnią się miejscem i mechanizmem. Nie traktujemy aromatycznego pierścienia jak zwykłego alkenu ulegającego łatwej addycji bromu. Dobór produktu wymaga uwzględnienia warunków każdej probówki oddzielnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nr probówki | Wzór produktu organicznego | Typ reakcji | Mechanizm reakcji |
|---|---|---|---|
I | ![]() | substytucja | rodnikowy |
II | ![]() | substytucja | elektrofilowy |
|---|---|---|---|
III | nie powstaje lub „–” | nie zachodzi lub „–” | nie zachodzi lub „–" |

