Zadanie 32 — czerwiec 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W trzech probówkach (I, II i III) zmieszano metylobenzen (toluen) i brom (rozpuszczony

w czterochlorku węgla) w stosunku molowym 1 : 1. Następnie zawartość probówki I

naświetlano, do probówki II dodano FeBr3, a probówkę III pozostawiono na pewien czas

w ciemności i bez dodatku katalizatora.

Uzupełnij poniższą tabelę. Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone głównych organicznych produktów reakcji i określ typ zachodzącej reakcji (addycja, substytucja, eliminacja) oraz jej mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy).

Jeżeli w danej probówce reakcja nie zachodziła, zaznacz ten fakt.

Nr

probówki

Wzór produktu

organicznego

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

I

   

II

   

III

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypisz światło do łańcucha bocznego, a FeBr3 do reakcji pierścienia aromatycznego.

Podpowiedź 2

I przebiega rodnikowo, II elektrofilowo. W obu brom zastępuje wodór, więc typem jest substytucja.

Podpowiedź 3

Narysuj w I bromek benzylu, w II orto- lub para-bromotoluen, a w III zaznacz brak reakcji. Zachowaj właściwe mechanizmy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nr

probówki

Wzór produktu organicznego

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

I

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 19.

substytucja

rodnikowy

II

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

substytucja

elektrofilowy

III

nie powstaje

lub „–”

nie zachodzi

lub „–”

nie zachodzi

lub „–"

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie trzech wierszy tabeli (całej tabeli).

1 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.

0 p. – za błędne uzupełnienie dwóch lub trzech wierszy tabeli albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Światło w I inicjuje bromowanie rodnikowe łańcucha bocznego toluenu: wodór metylu zostaje zastąpiony bromem i powstaje bromek benzylu. FeBr3 w II aktywuje brom do substytucji elektrofilowej w pierścieniu, dając głównie orto- lub para-bromotoluen, zgodnie z dopuszczonymi wzorami klucza. W III, w ciemności i bez katalizatora, nie obserwuje się opisanej reakcji.

Obie zachodzące przemiany są substytucjami, ale różnią się miejscem i mechanizmem. Nie traktujemy aromatycznego pierścienia jak zwykłego alkenu ulegającego łatwej addycji bromu. Dobór produktu wymaga uwzględnienia warunków każdej probówki oddzielnie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nr

probówki

Wzór produktu organicznego

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

I

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 19.

substytucja

rodnikowy

II

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

substytucja

elektrofilowy

III

nie powstaje

lub „–”

nie zachodzi

lub „–”

nie zachodzi

lub „–"

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_06_dodatkowy_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania