Źródło
Informacja do zadań 21–22.
Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:
diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4
i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne
w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko
fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 22.
Ortofosforany(V) wapnia znajdują zastosowanie jako sztuczne nawozy fosforowe. Jednym ze
źródeł ortofosforanu(V) wapnia [Ca3(PO4)2] jest minerał zwany fosforytem. Jako związek
bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie zawiera fosfor w postaci nieprzyswajalnej przez
rośliny. Przeprowadza się go w dobrze rozpuszczalny w wodzie diwodoroortofosforan(V)
wapnia.
Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A. lub B. oraz uzasadnij swój wybór.
Korzystniejszą metodą nawożenia gleby w celu uzupełnienia jej składu w fosfor jest
stosowanie
A. | superfosfatu, | ponieważ | |
|---|---|---|---|
B. | superfosfatu podwójnego, |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj udział związków zawierających fosfor, a nie tylko nazwy nawozów.
Podpowiedź 2
CaSO4 w zwykłym superfosfacie zwiększa masę bez zwiększenia ilości fosforu. W podwójnym ten składnik nie występuje w podanym składzie.
Podpowiedź 3
Wybierz B i uzasadnij większą zawartością fosforu w jednostce masy oraz brakiem siarczanu wapnia jako dodatkowego składnika.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A. | superfosfatu, | ponieważ | • superfosfat podwójny zawiera więcej fosforu niż superfosfat. • superfosfat podwójny nie zawiera siarczanu(VI) wapnia. • superfosfat podwójny nie zawiera gipsu. • superfosfat zawiera mniej fosforu niż superfosfat podwójny. • superfosfat oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia zawiera siarczan(VI) wapnia. • superfosfat zawiera gips. |
|---|---|---|---|
![]() | superfosfatu podwójnego, |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W rozpatrywanym celu korzystniejszy jest superfosfat podwójny, odpowiedź B, ponieważ ma większy udział przyswajalnego fosforu w tej samej masie nawozu. Superfosfat zwykły oprócz diwodorofosforanu wapnia zawiera CaSO4, który zwiększa masę, ale nie dostarcza fosforu.
Podwójny nie ma tego rozcieńczającego składnika siarczanowego w opisanym modelu. Nie wnioskujemy z samej nazwy „podwójny”, że dowolna dawka daje dokładnie dwukrotnie więcej fosforu; porównujemy rzeczywisty skład. Uzasadnienie dotyczy uzupełniania fosforu, nie uniwersalnej oceny wszystkich potrzeb nawozowych gleby.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A. | superfosfatu, | ponieważ | • superfosfat podwójny zawiera więcej fosforu niż superfosfat. • superfosfat podwójny nie zawiera siarczanu(VI) wapnia. • superfosfat podwójny nie zawiera gipsu. • superfosfat zawiera mniej fosforu niż superfosfat podwójny. • superfosfat oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia zawiera siarczan(VI) wapnia. • superfosfat zawiera gips. |
|---|---|---|---|
![]() | superfosfatu podwójnego, |
